4-10-2026

Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος, Διεθνολόγος – Γεωστρατηγικός Αναλυτής

Η ταχέως επιδεινούμενη κατάσταση στο Κέρας της Αφρικής δεν μπορεί πλέον να απορριφθεί ως σειρά απομονωμένων εντοπισμένων συγκρούσεων, αφού έχει εξελιχθεί σε παγκόσμια κρίση ασφάλειας που απαιτεί την άμεση προσοχή των διεθνών ενδιαφερομένων. Ωστόσο, η τρέχουσα γεωπολιτική απάντηση χαρακτηρίζεται από επικίνδυνη τύφλωση.

Καθώς η διεθνής εστίαση μετατοπίζεται, υπό την παραδοχή ότι η κρίση στα Στενά του Ορμούζ είναι στατική, ο κόσμος αποτυγχάνει να αναγνωρίσει ότι η κρίση στο σημείο πνιγμού της Ερυθράς Θάλασσας μόλις αρχίζει.

Αυτή η διαφαινόμενη καταστροφή επιδεινώνεται από ένα έντονο κενό στην παγκόσμια και περιφερειακή ηγεσία. Επικεφαλής μεταξύ αυτών των αποτυχιών είναι η εμφανής απουσία των Ηνωμένων Πολιτειών, των οποίων η αρχιτεκτονική της εξωτερικής πολιτικής αντανακλά βαθιά έλλειψη κατανόησης της κατάστασης επιτόπου, με κύρια υπεύθυνη την Αιθιοπία. Η σύνθεση αυτής της δυτικής αποδέσμευσης είναι η πλήρης παραίτηση καθήκοντος από την Αφρικανική Ενωση (Α.Ε.).

Καταιγίδα
Αντί να χρησιμεύσει ως ουδέτερος, αντικειμενικός διαιτητής, ικανός να κατευθύνει την περιοχή μακριά από τις αβύσσους, η Αφρικανική Ενωση έχει επιλέξει ενεργά να συνταχθεί με το καθεστώς της Αιθιοπίας, θωρακίζοντας τις κρατικές θηριωδίες από τον διεθνή έλεγχο. Αυτή η αποτυχία της πολυμέρειας, σε συνδυασμό με την απόλυτη κρατική απελπισία, έχει αφήσει την πόρτα ορθάνοιχτη για επιθετικές υπο-αυτοκρατορικές δυνάμεις να οπλίσουν το Κέρας της Αφρικής.

Στο επίκεντρο αυτής της καταιγίδας βρίσκονται τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ). Τα ΗΑΕ είναι μόλις 54 ετών, μια σχετικά μικρή χώρα 33.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων με πληθυσμό 1,8 εκατ. και στρατό 65.000 ατόμων, το 40% του οποίου αποτελείται από ξένους υπηκόους. Ωστόσο, το Αμπου Ντάμπι έχει μετατραπεί σε παγκόσμια ενεργειακή δύναμη, μία ισχυρή «υπο-αυτοκρατορική» δύναμη ικανή να προβάλλει επιθετική στρατιωτική και πολιτική επιρροή σε ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο.

Υπό την προεδρία του σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ Αλ Ναχαγιάν (Mohamed bin Zayed Al Nahyan), τα ΗΑΕ εγκατέλειψαν μόνιμα την ιστορική στάση ουδετερότητάς τους. Το Αμπου Ντάμπι εφαρμόζει πλέον εξωτερική πολιτική που συνδυάζει τεράστιες επενδύσεις κεφαλαίου, στρατιωτικοποιημένο έλεγχο των εμπορικών οδών, των θαλάσσιων περασμάτων και του ορυκτού πλούτου, οδηγώντας σε βαθιές περιφερειακές εμπλοκές.

Το Κέρας της Αφρικής έχει γίνει η επόμενη υπερ-σύνθετη ζώνη ασφαλείας στον κόσμο, με την Ερυθραία, την Αιθιοπία, τη Σομαλία, τη Σομαλιλάνδη, το Σουδάν και το Τζιμπουτί στο κέντρο της. Στον πυρήνα της στρατηγικής του Αμπου Ντάμπι βρίσκεται η συστηματική μονοπώληση των περιφερειακών εμπορικών οδών μέσω του Dubai Port (DP) World. Συγκεντρώνοντας τις γεωπολιτικές φιλοδοξίες πίσω από τη «μετασχηματιστική επιμελητεία», τα ΗΑΕ έχουν εκμεταλλευτεί σταθερά τα έθνη με αδύναμη κεντρική διακυβέρνηση για να εξασφαλίσουν το Μποσάσο. Αυτή η επιθετική θαλάσσια τοποθέτηση σχεδιάστηκε για να κλείσει τη δυτική πύλη της Ερυθράς Θάλασσας. Ωστόσο, καθώς η Ερυθρά Θάλασσα μεταμορφώνεται σε ένα όλο και πιο επικίνδυνο σημείο πνιγμού, αυτά τα παράκτια δίκτυα δεν είναι πλέον μόνο εμπορικά περιουσιακά στοιχεία αλλά είναι βάσεις που λειτουργούν προς τα εμπρός για πόλεμο δι’ αντιπροσώπων.

Η Υεμένη
Η γεωπολιτική έκρηξη στο Κέρας της Αφρικής δεν μπορεί να διαχωριστεί από τον πόλεμο στην Υεμένη. Η Ερυθρά Θάλασσα δεν αποτελεί πλέον εμπόδιο μεταξύ των ηπείρων. Είναι ένας ρευστός διάδρομος όπου οι συγκρούσεις της Μέσης Ανατολής διαμορφώνουν άμεσα τις αφρικανικές πραγματικότητες. Η κατάρρευση της παραδοσιακής συμμαχίας Σαουδικής Αραβίας-Εμιράτων επιταχύνθηκε από τους ανταγωνιστικούς ελιγμούς μηδενικού αθροίσματος στην Υεμένη, με αποκορύφωμα την άμεση στρατιωτική απώθηση της Σαουδικής Αραβίας από το Νότιο Μεταβατικό Συμβούλιο (STC), που υποστηρίζεται από τα ΗΑΕ.

Μετά από πισωγυρίσματα στην Αραβική Χερσόνησο, το Αμπου Ντάμπι περιστράφηκε επιθετικά στο νερό, επιδιώκοντας να ασφαλίσει τη δυτική ακτή της Ερυθράς Θάλασσας οπλίζοντας τις σχέσεις του με διασπασμένα κράτη όπως η Αιθιοπία και με παραστρατιωτικές παρατάξεις στο Σουδάν. Καθώς οι δυνάμεις των Χούθι, που υποστηρίζονται από το Ιράν, εξαπολύουν γρήγορες επιθέσεις για να πνίξουν το κρίσιμο Στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ, η θαλάσσια ασφάλεια των οδών πετρελαίου του Κόλπου έχει γίνει άρρηκτα συνδεδεμένη με την παράκτια σταθερότητα της Ανατολικής Αφρικής.

ΗΑΕ – ΣΑΟΥΔΙΚΗ ΑΡΑΒΙΑ: Μια επικίνδυνη νέα αντιπαράθεση
Η πιο κρίσιμη και αποσταθεροποιητική εξέλιξη στην περιοχή είναι η κατάρρευση της παραδοσιακής συμμαχίας μεταξύ των ΗΑΕ και της Σαουδικής Αραβίας. Κάποτε συντονισμένοι εταίροι στην περιφερειακή παρέμβαση, το Αμπου Ντάμπι και το Ριάντ είναι τώρα άμεσοι ανταγωνιστές με έντονα αντίπαλα συμφέροντα στο Κέρας της Αφρικής. Αυτή η κατακερματισμένη σχέση έχει μετατρέψει την περιοχή σε σκακιέρα για ένα επικίνδυνο παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος.

Στον βάναυσο εμφύλιο πόλεμο του Σουδάν, αυτή η αντιπαλότητα έχει αναδιαμορφώσει ευθέως το θέατρο των συγκρούσεων. Ενώ τα ΗΑΕ παραμένουν ο κύριος προστάτης των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF) του Μοχάμεντ Χαμντάν Νταγκάλο (RSF), που διευκόλυνε το λαθρεμπόριο του σουδανικού χρυσού μέσω του Ντουμπάι για τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων της παραστρατιωτικής ομάδας, η Σαουδική Αραβία έχει μετατοπιστεί σταθερά προς μια αμυντική αναπροσαρμογή. Το Ριάντ τοποθετείται μαζί με την επίσημη κυβέρνηση του Σουδάν και τις σουδανικές ένοπλες δυνάμεις (SAF) για να ελέγξει την υπέρβαση των Εμιράτων.

Αν το Σουδάν είναι ο πόλεμος για την ακτή, η Αιθιοπία παραμένει το απόλυτο βραβείο για τα ΗΑΕ. Η σχέση μεταξύ του πρωθυπουργού της Αιθιοπίας Αμπιι Αχμεντ και του Αμπου Ντάμπι έχει εξελιχθεί από στρατηγική εταιρική σχέση σε δεσμό υπαρξιακής εξάρτησης. Καθώς η οικονομία της Αιθιοπίας αντιμετωπίζει καταστροφική κατάρρευση, τα ΗΑΕ έχουν γίνει η μοναδική σανίδα σωτηρίας του καθεστώτος. Η κυβέρνηση του Αμπιι εξαρτάται εξ ολοκλήρου από το κεφάλαιο των Εμιράτων, τις ανταλλαγές νομισμάτων και την άμεση στρατιωτική υποστήριξη για να επιβιώσει.

Αυτή η δυναμική μαριονέτα είναι πιο εμφανής στην τελευταία εγχώρια κρίση της Αιθιοπίας, όπου ένας τεράστιος νέος πόλεμος έχει ξεσπάσει σε όλο τον Βορρά. Τα ΗΑΕ έχουν ευθυγραμμιστεί σταθερά με το καθεστώς, διατηρώντας επιθετική αεροπορική γέφυρα για να προμηθεύουν την Αιθιοπία με προηγμένο οπλισμό. Σε μια εντυπωσιακή κλιμάκωση, η κυβέρνηση του Σουδάν ανακάλεσε πρόσφατα τον πρεσβευτή της από την Aντίς Αμπέμπα επικαλούμενη τεκμηριωμένα στοιχεία ότι μη επανδρωμένα αεροσκάφη που παρέχονται από τα ΗΑΕ έχουν εκτοξευθεί από το έδαφος της Αιθιοπίας.

ΗΠΑ: Η τραγική αποτυχία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ
Καθώς καίγεται το Κέρας της Αφρικής, η διεθνής απάντηση παραμένει επικίνδυνα αποκομμένη από την κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα επί του πεδίου. Ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αποτυχίας είναι η πρόσφατη ρητορική από την Ουάσιγκτον. Αυτή η προειδοποίηση δεν είναι χρήσιμη και αποκαλύπτει βαθιά έλλειψη ρεαλισμού. Για να διατηρήσουν αυτές τις ταυτόχρονες συγκρούσεις πληρεξουσίων, τα ΗΑΕ έχουν αυξήσει δραματικά την εξάρτησή τους από τους ξένους μαχητές, μεταβαίνοντας από την τοπική επιβολή της ασφάλειας σε έναν βιομηχανοποιημένο μισθοφορικό αγωγό.

Το Σώμα της Αφρικής, που υποστηρίζεται από το Κρεμλίνο (πρώην Wagner Group), παραμένει βαθιά ενσωματωμένο σε αυτό το δίκτυο, χρησιμοποιώντας γειτονικά κράτη, συμπεριλαμβανομένης της Κεντροαφρικανικής Δημοκρατίας, του Τσαντ και της Σομαλιλάνδης, για να μεταφέρει λαθραία όπλα που παρέχονται από τα Εμιράτα απευθείας στο RSF στο Σουδάν.

Ωστόσο, οι μπότες στο έδαφος έχουν γίνει μία ακόμη πιο κυνική επιχείρηση. Ενώ οι επίλεκτοι φορείς εκμετάλλευσης από την Κολομβία συνεχίζουν να προσλαμβάνονται με το πρόσχημα των ιδιωτικών συμβάσεων ασφαλείας για να λειτουργήσουν και να διατηρήσουν αυτά τα δίκτυα μη επανδρωμένων αεροσκαφών υψηλής τεχνολογίας, το μεγαλύτερο μέρος των μαχητών πρώτης γραμμής αντλείται τώρα από ένα πολύ πιο τραγικό δημογραφικό.

Η ψευδαίσθηση της ευρωπαϊκής ουδετερότητας
Ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να εκδίδουν αναποτελεσματικές προειδοποιήσεις που αποσυνδέονται από την πραγματικότητα επιτόπου, η Ε.Ε. έχει τεράστια αναξιοποίητη μόχλευση που δεν μπορεί πλέον να αντέξει οικονομικά να αγνοήσει.

Για πάρα πολύ καιρό, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες βλέπουν τις συγκρούσεις στο Κέρας της Αφρικής μέσω ενός καθαρά ανθρωπιστικού φακού. Στην πραγματικότητα, διατηρώντας οικονομικούς, εμπορικούς και διπλωματικούς δεσμούς με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Ευρώπη επιφυλάσσει ακούσια την ίδια την αποσταθεροποίηση που απειλεί τα δικά της σύνορα.

Αν η Ευρώπη επιθυμεί να αποτρέψει μια μη διαχειρίσιμη μεταναστευτική κρίση που απορρέει από ένα καταρρέον καθεστώς στην Αιθιοπία, πρέπει να μετακινηθεί από την παθητική ανησυχία στον επιθετικό διπλωματικό ρεαλισμό.

Στην Ευρώπη, η δράση δεν είναι πλέον θέμα αλτρουισμού. Είναι θέμα αυτοσυντήρησης. Οι Βρυξέλλες πρέπει να καταστήσουν σαφές στο Αμπου Ντάμπι ότι δεν μπορεί να απολαμβάνει τα προνόμια ενός παγκόσμιου εμπορικού εταίρου και ταυτόχρονα να ανάβει ένα γεωπολιτικό κερί στο Κέρας της Αφρικής που τελικά θα καεί στις πύλες της Μεσογείου.

Αποσταθεροποίηση και στο βάθος μεταναστευτική κρίση
Η ψευδαίσθηση ότι οι επενδύσεις των ΗΑΕ αποτελούν «ουδέτερο κεφάλαιο» έχει διαλυθεί πλήρως. Οπως προειδοποίησε ο πρόεδρος του Τζιμπουτί, Ισμαήλ Ομάρ Γκουέλεχ, κάθε συμφωνία για τις υποδομές και το λιμάνι που σχεδιάστηκε από το Αμπου Ντάμπι είναι άμεσα συνδεδεμένη με έναν αποσταθεροποιητικό γεωπολιτικό στόχο. Σήμερα, αυτοί οι στόχοι ωθούν το Κέρας της Αφρικής προς ένα καταστροφικό οριακό σημείο.

Οι επιπτώσεις αυτής της σύγκρουσης δεν θα περιοριστούν στην Ανατολική Αφρική. Η Αιθιοπία είναι μία τεράστια χώρα 135 εκατ. ανθρώπων, το δεύτερο πολυπληθέστερο έθνος σε ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο. Εάν το κράτος καταρρεύσει εξ ολοκλήρου υπό το βάρος ενός διευρυνόμενου πολυμέτωπου πολέμου, τα ΗΑΕ και οι… παρένθετες μητέρες τους δεν θα πρέπει να αφεθούν να σαμποτάρουν την αλλαγή παρατείνοντας τον πόλεμο μέσω μιας διαφορετικής ευθυγράμμισης των εχθρών της Αιθιοπίας.

Η παράταση του πολέμου θα πυροδοτήσει μεταναστευτική κρίση που θα στείλει ένα άνευ προηγουμένου παγκόσμιο σοκ. Η τεράστια κλίμακα του πιθανού εκτοπισμού αυξάνει την τρομακτική πιθανότητα ότι εκατοντάδες χιλιάδες απελπισμένοι πρόσφυγες θα διασχίσουν τις σκληρές εκτάσεις της ερήμου της Σαχάρας, θα κατέβουν απευθείας στις πύλες της Μεσογείου και θα αποτελέσουν μη διαχειρίσιμη ανθρωπιστική πρόκληση για την Ευρώπη.

Αν δεν σταματήσει αυτή η αποσταθεροποίηση με τρόπο αποδεκτό από τον αιθιοπικό λαό και την ευρύτερη περιοχή, το Κέρας της Αφρικής θα εδραιωθεί ως η πιο εκρηκτική ζώνη ασφαλείας του κόσμου.

Δημοσιεύεται στον Ελεύθερο Τύπο

*Το άρθρο εκφράζει προσωπικές απόψεις και εκτιμήσεις του συντάκτη