10-10-2025

Γράφει ο Στέλιος Φενέκος, Υποναύαρχος ε.α.

Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΗΜΕΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΑΖΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΡΧΙΚΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΤΡΑΜΠ

Η συμφωνία που έγινε χθες ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χαμάς (με την διαμεσολάβηση Κατάρ-Αιγύπτου και Τουρκίας), αποτελεί την «πρώτη φάση» του σχεδίου Τραμπ για την ειρήνη στη Μέση Ανατολή. Αν και περιορισμένα αισιόδοξο, εν τούτοις άνοιξε ένα νέο, κεφάλαιο για την Γάζα.

Παρότι πολλοί τη χαιρέτισαν ως «ιστορική ευκαιρία», οι προκλήσεις που απομένουν είναι πολλές, με σημαντικότερες να είναι το πως θα κυβερνηθεί η Γάζα, πώς θα επιτευχθεί πραγματική ασφάλεια και πώς θα αφοπλιστεί η Χαμάς αλλά και οι άλλες ένοπλες ομάδες χωρίς να πυροδοτηθεί νέος κύκλος συγκρούσεων.

Η συμφωνία πέραν αυτών προβλέπει κατάπαυση πυρός, ανταλλαγή ομήρων και κρατουμένων, καθώς και τη σταδιακή αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων σε προκαθορισμένες γραμμές. Στην πράξη, το μέλλον της Γάζας θα εξαρτηθεί από το αν μπορέσει να στηθεί ένα βιώσιμο, αποδεκτό και λειτουργικό σύστημα διακυβέρνησης.

ΕΚΔΟΧΕΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΣΤΗ ΓΑΖΑ

Στην συζήτηση για την διακυβέρνηση έχουν προταθεί πέντε κύριες εκδοχές:

1. Μεταβατική τεχνοκρατική διοίκηση: ομάδα ανεξάρτητων Παλαιστινίων ειδικών, υπό διεθνή εποπτεία, που θα αναλάβει αρχικά την βασική λειτουργία υποδομών και υπηρεσιών.

2. Διεθνής μεταβατικός οργανισμός (Gaza International Transitional Authority – GITA): μια μορφή «διεθνούς διαχείρισης» τύπου Κοσόβου, που θα ελέγχει τη Γάζα για ορισμένο διάστημα πριν παραδώσει την εξουσία σε τοπικούς θεσμούς.

3. Επαναφορά της Παλαιστινιακής Αρχής (ΠΑ): η επανεγκατάσταση των θεσμών της Φατάχ στη Γάζα, με διεθνική υποστήριξη και εκπαίδευση των νέων δυνάμεων ασφαλείας.

4. Μεικτό σχήμα διεθνούς εποπτείας και τοπικής συμμετοχής: συνδυασμός διεθνών εγγυήσεων και τοπικής διακυβέρνησης, μία εκδοχή που θεωρείται σήμερα ως η πιο ρεαλιστική.

5. Αποκεντρωμένη διοίκηση: κατανομή της Γάζας σε ζώνες με ημιαυτόνομη διοίκηση· ιδέα που συζητείται αλλά ενέχει κινδύνους διάσπασης.

Το προσχέδιο του Τραμπ φαίνεται να ευνοεί το μεικτό μοντέλο. Δηλαδή, δημιουργία μιας Gaza International Transitional Authority (GITA) — ενός τεχνοκρατικού φορέα εποπτευόμενου από διεθνές συμβούλιο («Board of Peace»), με συμμετοχή χωρών όπως η Αίγυπτος, το Κατάρ και η Τουρκία.

Η GITA θα συνεργάζεται με την Παλαιστινιακή Αρχή, αλλά χωρίς να της παραχωρεί ακόμη πλήρη έλεγχο.

Παράλληλα, προβλέπεται ανάπτυξη μιας διεθνούς δύναμης σταθεροποίησης (ISF) που θα αναλάβει την ασφάλεια και την εκπαίδευση αστυνομικών σωμάτων.

ΟΙ ΠΙΘΑΝΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ

Η επόμενη μέρα θα μπορούσε να ακολουθήσει τρία διαφορετικά μονοπάτια:

1. Ελεγχόμενη Μετάβαση, με σταδιακή αποκατάσταση υπηρεσιών, δημιουργία ενιαίας αστυνομίας και μεταφορά εξουσίας στην ΠΑ εντός 24 μηνών.

2. Παγωμένη κατάσταση και διαχείριση, με διατήρηση προσωρινών δομών χωρίς πολιτική ενοποίηση.

3. Επανεμφάνιση του χάους, εάν υπάρξει αποτυχία εφαρμογής είτε προβοκατόρικες ενέργειες, με αναζωπύρωση συγκρούσεων και αποχώρηση διεθνών παραγόντων.

ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΙΩΝ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ

Για να αποκτήσει νομιμότητα κάθε νέο σχήμα, εκτιμάται ότι θα πρέπει να εμπλέξει ισχυρές, σεβαστές προσωπικότητες Παλαιστινίων. Επικρατέστερες μεταξύ αυτών μπορεί να είναι:

1. Ο Mohammad Mustafa, ο οποίος είναι τεχνοκράτης με εμπειρία στα οικονομικά και θα είχε σημαντικό ρόλο ως επικεφαλής της ανοικοδόμησης της Γάζας και της οικονομικής διαχείρισης.

2. Ο Yahya al-Sarraj, που είναι δήμαρχος της Γάζας και είναι αποδεκτός και ικανός να εκπροσωπήσει την τοπική κοινωνία.

3. Ο Khalil al-Hayya, που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως διαμεσολαβητής ως υψηλόβαθμος στέλεχος της Χαμάς. Όμως εκτιμάται ότι δεν θα τον αποδεχθούν οι Ισραηλινοί.

4. Ο Μουμέν Αλ-Νατούρ, δικηγόρος, νέος σε ηλικία και ακτιβιστής και οργανωτής του κινήματος κατά της Χαμάς, με κοινωνική απήχηση, που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εκπρόσωπος της κοινωνίας των πολιτών.

5. Όμως, καμία προσωπικότητα δεν συγκεντρώνει τόση επιρροή και συμβολικό βάρος όσο ο Μαρουάν Μπαργούτι. Ο Μπαργούτι είναι ιστορικό στέλεχος της Φατάχ, κρατούμενος στις ισραηλινές φυλακές από το 2002, και θεωρείται «ο Παλαιστίνιος Μαντέλα». Σε όλες τις δημοσκοπήσεις προηγείται σαρωτικά — 58% έναντι 35% του Χανίγια και μόλις 6% του Αμπάς.

Εάν απελευθερωθεί, θα μπορούσε να ενώσει τις αντιμαχόμενες παρατάξεις και να αποτελέσει ηγέτη εθνικής ενότητας.

Το Ισραήλ, ωστόσο, αρνείται να τον απελευθερώσει, φοβούμενο ότι θα ενισχύσει την συνοχή μεταξύ των παλαιστίνιων, γιατί παραμένει σύμβολο αντίστασης και η απελευθέρωσή του θα μπορούσε να μεταμορφώσει ριζικά την παλαιστινιακή πολιτική σκηνή και να υποστηρίξει μία βιώσιμη ειρήνη.

Εάν τελικά απελευθερωθεί, εκτιμάται ότι αυτό θα γινόταν με αυστηρούς περιορισμούς και απαγορεύσεις χωρίς να απειλεί το Ισραήλ (τελείως εύθραυστη απελευθέρωση).

Ο ΑΦΟΠΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΧΑΜΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΕΝΟΠΛΩΝ ΦΑΤΡΙΩΝ

Η πιο δύσκολη εξίσωση είναι ο αφοπλισμός της Χαμάς και των άλλων ενόπλων φατριών.

Η οργάνωση αρνείται να παραδώσει τα όπλα χωρίς πολιτικό αντάλλαγμα, δηλαδή αναγνώριση του παλαιστινιακού κράτους. Το Ισραήλ, από την άλλη, θεωρεί την πλήρη αποστρατικοποίηση και αφοπλισμό (ακόμη και απαγόρευση στρταιωτικών στολών) ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε μόνιμη λύση.

Το προσχέδιο και οι συζητήσεις για την μετάβαση αναφέρονται σε αφοπλισμό, καταστροφή υποδομών όπλων και σηράγγων, καθώς και σταδιακή μετατροπή μαχητών σε αστυνομικούς ή υπαλλήλους πολιτικής προστασίας.

Προτείνεται επίσης η ανάπτυξη της Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης (ISF), η οποία θα εποπτεύει την παράδοση και καταστροφή όπλων, την εκπαίδευση νέων σωμάτων ασφαλείας και την αποτροπή κάθε επανεξοπλισμού.

Εκτιμάται ότι η Χαμάς δεν θα καταθέσει πλήρως τα όπλα χωρίς πολιτικό αντάλλαγμα για επιβίωσή της.

Θα δεχθεί αυστηρούς περιορισμούς υπό την προϋπόθεση ότι οι ισραηλινές επιχειρήσεις σταματούν με εγγυήσεις από διεθνείς δυνάμεις και χωρών που πρόσκεινται φιλικά προς αυτήν (π.χ. Τουρκία, Κατάρ) και επίσης ‘ότι η διεθνής αναγνώριση της παλαιστινιακής αυτοδιοίκησης προχωρά.

Όσον αφορά τις υπόλοιπες ένοπλες φατρίες, όπως η Ισλαμική Τζιχάντ αλλά και άλλες στη νότια Γάζα, θα πρέπει να ενταχθούν στην ίδια διαδικασία, με κοινό μηχανισμό επιτήρησης και ίδιες κυρώσεις.

ΚΑΤΑΛΗΓΟΝΤΑΣ

Η βιώσιμη ειρήνη στην Γάζα αλλά και σε όλα τα Παλαιστινιακά εδάφη δεν μπορεί να επιβληθεί μόνο με στρατιωτικά μέσα.

Πέραν της αξιόπιστη και ισχυρής διεθνούς συμμετοχής, χρειάζεται συνέπεια, επιθυμία και ικανότητα όλων των άμεσα εμπλεκομένων πλευρών για την υλοποίηση του σχεδίου που θα συμφωνηθεί, και κυρίως αξιόπιστο διοικητικό σχήμα και ηγεσίες με κύρος και κοινωνική αποδοχή, που να μπορούν να επιτύχουν πολιτική νομιμότητα και θα διασφαλίσουν την δημιουργία και λειτουργία θεσμών και υποδομών.

Σε αυτό το πεδίο, ο ρόλος μετριοπαθών ηγετικών προσωπικοτήτων εκ των Παλαιστινίων και τεχνοκρατών στον διοικητικό μηχανισμό θα είναι κρίσιμος, γιατί μόνο μέσα από πολιτική ενότητα και τον πραγματικό αφοπλισμό μπορεί να υπάρξει μια ειρήνη, που να μην είναι απλώς μια “ανακωχή με ημερομηνία λήξης”.

*Το άρθρο εκφράζει προσωπικές απόψεις και εκτιμήσεις του συντάκτη