6-3-2026

Εδώ και μια εβδομάδα πρώτο θέμα διεθνώς είναι ο Πόλεμος στο Ιράν και οι προεκτάσεις του καθώς ουδείς μένει ανεπηρέαστος από αυτόν.

Παντού πλήθος δημοσιευμάτων και η αλήθεια ως γνωστόν να είναι το πρώτο θύμα του πολέμου.

Σε αυτόν τον ιστότοπο επιλέξαμε να κρατήσουμε χαμηλούς τόνους.

Σήμερα, με τον εν εξελίξει πόλεμο στην Μέση Ανατολή να διευρύνεται, να μην παρουσιάζει κανένα στοιχείο ύφεσης και να θυμίζει τον Πόλεμο στην Ουκρανία που οι αναλυτές έλεγαν πως θα κρατούσε λίγες μέρες αλλά συνεχίζεται εδώ και τέσσερα έτη, δημοσιεύουμε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του γνωστού Διεθνολόγου – Πολιτικού Επιστήμονα Γιάννη Χουβαρδά, του οποίου η ψύχραιμη και ρεαλιστική ματιά στα γεγονότα είναι εξαιρετικά χρήσιμη ώστε να κατανοήσουμε πως εξελίσσεται το παγκόσμιο γεωπολιτικό οικονομικό παίγνιο των «μεγάλων» που στην παρούσα φάση βρήκε «γήπεδο για το ματς», το Ιράν.

Ευχή όλων μας είναι όταν οι «μεγάλοι» λένε οτι μπορεί να πατήσουν το κουμπί των πυρηνικών απλά να μπλοφάρουν…

Γράφει ο Γιάννης Χουβαρδάς, Διεθνολόγος – Πολιτικός Επιστήμων

Ο Πόλεμος στη Μέση Ανατολή αλλάζει τη διεθνή αρχιτεκτονική

…προς παγκόσμια σύγκρουση και πυρηνικό όλεθρο;

Ένας περιφερειακός πόλεμος βρίσκεται σε εξέλιξη στη Μέση Ανατολή. ΗΠΑ και Ισραήλ επιτίθενται με σφοδρότητα από αέρος στο Ιράν, δολοφονώντας την κορυφή και πολλούς σημαίνοντες παράγοντες της ηγεσίας του. Το Ιράν διατηρεί την επιχειρησιακή ικανότητα του, πλήττοντας το Ισραήλ και χώρες που φιλοξενούν στοιχεία της ισχύος των ΗΠΑ. Μέχρι τώρα, το αποτέλεσμα είναι το «κλείσιμο» των Στενών του Ορμούζ και η εμπλοκή άνω των 15 χωρών, στον ένα ή άλλο βαθμό, στις εχθροπραξίες. 

Αφορμή των εξελίξεων αποτέλεσαν οι διαφωνίες μεταξύ ΗΠΑ/Ισραήλ και Ιράν για τα όρια της στρατιωτικής ισχύς του τελευταίου. Οι συνομιλίες, για το αν και πόσο θα μπορούσε να εμπλουτίζει ουράνιο, τις ικανότητες του βαλλιστικού-πυραυλικού οπλοστασίου του, την στήριξη του σε οργανώσεις μέλη ή σύμμαχους του Σιιτικού άξονα «ασφάλειας», το εύρος στρατιωτικών δεσμών του με Κίνα, Ρωσία, απέτυχαν. Συνακόλουθα η συμφωνία που θα επαναοριοθετούσε το βαθμό «αυτονομίας» του στο διεθνές στερέωμα δε προέκυψε. 

φωτ.αρχείου

Αυτός όμως επιδρά διακριτά στη διεθνή κατανομή ισχύος. Το Ιράν έχει μεγάλα αποθέματα πετρελαίου. Είναι πλούσιο σε αέριο, χαλκό, γραφίτη, άλλα μέταλλα. Ελέγχει την Κασπία (επικοινωνία Δαρδανελίων-Κεντρικής Ασίας), τα Στενά του Ορμούζ (επικοινωνία Περσικού Κόλπου-Ινδίας). Βρίσκεται πάνω στη μόνη χερσαία οδό μεταξύ Ευρώπης και Ασίας που παρακάμπτει τη Ρωσία (επικοινωνία Ανατολίας-Κίνας). Έτσι λειτουργεί ως κόμβος και  ως φρούριο/παρατηρητήριο στις κεντρικές οδούς εμπορίου/ενέργειας της Ευρασίας, αλλά και ως πηγή παραδοσιακών καυσίμων για τη διεθνή οικονομία, και κρίσιμων υλικών για τη σύγχρονη τεχνολογία και την «πράσινη» μετάβαση. 

Ως συνέπεια ενδιαφέρει διαχρονικά τις ΗΠΑ. Οι εκάστοτε σχεδιασμοί τους για την περιοχή εμποδίζονται από την ικανότητα του Ιράν να εξισορροπεί ως κάποιο βαθμό τη στρατιωτική ισχύ του Ισραήλ και τη στρατιωτική παρουσία και τα σχετικά ερείσματα τοπικών εταίρων τους (Τουρκία, Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Κατάρ) και των ίδιων σε στρατηγικές ζώνες στη Μέση Ανατολή, αλλά και να αποτρέπει την αποσταθεροποίηση του φιλικού για το ίδιο και για Κίνα και Ρωσία status quo στη Κεντρική Ασία. Σε αυτή τη βάση το Ιράν έχει πετύχει αυτόνομη θέση στον πυρήνα διεργασιών για την Ευρασιατική οικονομική ολοκλήρωση, σε συνεννόηση με τη  Ρωσία και την Κίνα, αλλά σε ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ. Μετέχει στην Πρωτοβουλία Ζώνη και Δρόμος (BRI) της Κίνας και στον Εμπορικό Διάδρομο Βορράς-Νότος (INSTC) Ινδίας-Ρωσίας, ενώ διατηρεί επιρροή στο Μεσαίο-Διακασπιανό δρόμο της Τουρκίας, στη ροή πετρελαίου και LNG από τον Περσικό Κόλπο αλλά και εμπορευμάτων προς αυτόν—έλεγχος σχεδιαζόμενης οδού Ινδία-Ευρώπη (IMEC). Επίσης κατέστη μεγάλος προμηθευτής της Κίνας, κυρίως σε αργό πετρέλαιο, αλλά και σε χαλκό και άλλα μέταλλα, αλλά και πάροχος της Ρωσίας σε στρατιωτικά UAV και εταίρος της σε σχέδια φυσικού αερίου. Ακόλουθα η δράση των ΗΠΑ  αποσκοπεί σταθερά στην απομάκρυνση του από τις δύο δυνάμεις και στην εγκόλπωση του στη Δυτική αρχιτεκτονική, ενώ σε αυτό το σκοπό ενάλλασσαν πολιτικές πίεσης/εξαναγκασμού (κυρώσεις, περιορισμένη ένοπλη δράση) και κινήτρων (αποδοχή στο Δυτικό οικονομικό πλαίσιο), που πάντοτε όμως συνοδευόταν από την επεξεργασία σχεδίων πολέμου και αλλαγής καθεστώτος.

φωτ.αρχείου

Όμως, η υιοθέτηση των τελευταίων επετράπη μόνο έπειτα από ουσιώδεις αλλαγές στις διεθνείς ισορροπίες. Χρειάστηκε πρώτα να απειληθεί άμεσα η πρωτοκαθεδρία της ισχύος των ΗΠΑ από την Κίνα διεθνώς, και να αμφισβητηθεί το μονοπώλιο της «εξουσίας» τους στην Ευρώπη από τη Ρωσία. Σε αυτή τη βάση, ο κίνδυνος απώλειας επιρροής σε στρατηγικές ζώνες στη Μέση Ανατολή (όπως καταγράφηκε με την 7^η Οκτωβρίου 2023 και ως την ανατροπή Άσαντ στα τέλη του 2024) και η εξέλιξη της Κεντρικής Ασίας σε λίκνο της Ευρασιατικής συνεννόησης (Κίνα, Ρωσία, Ιράν) κρίνονται μία απαράδεκτη συνθήκη. Οι ΗΠΑ πλέον μεταφράζουν το διεθνές status quo ως εχθρικό, λογίζοντας επείγουσα την ανάσχεση της στρατιωτικής ανόδου και της επιρροής ανταγωνιστών τους σε στρατηγικές γεωγραφικές ζώνες και διεθνείς θεσμούς. Σε αυτό το πλαίσιο η πολιτική και οι συμμαχίες του Ιράν αξιολογούνται ως απειλή που χρίζει άμεσης «αντιμετώπισης». 

Άλλωστε η μειούμενη ανταγωνιστικότητα του κεφαλαίου τους και η απειλή στην κυριαρχία του στις διεθνείς αγορές απ’ αυτό της κίνας συνδέεται και με επιλογές του Ιράν σχετικά με τις οδούς εμπορίου και τη διαχείριση των πρώτων υλών του. Ο έλεγχος αυτών των επιλογών από τις ΗΠΑ μπορεί να περιορίσει την όλη τάση, διευρύνοντας τα περιθώρια κέρδους και τα μερίδια αγορών για τις Αμερικανικές εταιρείες, ιδίως στην υψηλή τεχνολογία και στην ενέργεια, αλλά και θέτοντας την τροφοδοσία και τις εξαγωγές της Κίνας στη «καλή θέληση» τους (άρνηση πρόσβασης, πρόσβαση υπό όρους, πρόσβαση με δυσμενής όρους). Προϋπόθεση όμως είναι ο «μετριασμός» της στρατιωτικής ισχύος του Ιράν ώστε να διευκολυνθεί η συνθηκολόγηση του, με ή χωρίς την αλλαγή καθεστώτος. 

Σε αυτή τη βάση οι ΗΠΑ επιτέθηκαν στο Ιράν την 28^η Φεβρουαρίου. Αρχικό σχέδιο τους φαίνεται να ήταν η διάλυση των διοικητικών δομών του κράτους και του στρατού με στόχο τη διευκόλυνση μίας εξέγερσης αντιφρονούντων ή την ανάδειξη «μετριοπαθέστερης» ηγεσίας στα πλαίσια του ίδιου καθεστώτος. Όσο όμως αυτό δε συμβαίνει, «μετακινούνται» στη στήριξη αποσχιστικών οργανώσεων στο εξωτερικό για την πρόκληση εμφυλίου στη χώρα. Κούρδοι, Μπαλούχοι, Αζέροι, Άραβες είναι οι υποψήφιοι για ένα τέτοιο ρόλο. Ως συνέπεια ο περιφερειακός χαρακτήρας του πολέμου γίνεται εμφανέστερος. 

φωτ.αρχείου

Άλλωστε το Ιράν φρόντισε εξαρχής να «δείξει» τις διεθνείς συνέπειες αυτού. Τα πλήγματα σε τάνκερ και διυλιστήρια προκαλούν εκτίναξη των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι επιθέσεις σε στρατιωτικές υποδομές αναγκάζουν τις ΗΠΑ να μετακινήσουν τη ναυτική τους ισχύ προς την Ινδία και την αεροπορική προς τη Μεσόγειο. Οι απώλειες σε ραντάρ και η γοργή κατανάλωση αντιαεροπορικών βλημάτων, λόγω πυκνότητας και έκτασης των Ιρανικών δράσεων, ωθεί το ΝΑΤΟ σε κάλυψη «κενών», εντείνοντας το οικονομικό κόστος και τη στρατιωτικοποίηση της καθημερινότητας στις Ευρωατλαντικές κοινωνίες. 

Χτυπήματα σε κέντρα οικονομικής δραστηριότητας αυξάνουν το κόστος του πολέμου για τις μοναρχίες του Κόλπου. Η σταδιακή κινητοποίηση της Χεσμπολά στο Λίβανο και των πολιτοφυλακών στο Ιράκ δημιουργεί χερσαία μέτωπα για Ισραήλ και ΗΠΑ αντίστοιχα, στα μετόπισθεν του Ιρανικού μετώπου που θέλουν να προκαλέσουν. Τα τελευταία πιθανά να επεκταθούν, καθώς θα συνεχίζεται η σύγκρουση, εξαιτίας μίας εμπλοκής των Χούθι κατά της Σαουδικής Αραβίας, ή/και μίας «αφύπνισης» θυλάκων Ασσαντικών-Αλεβιτών στη Συρία, ή/και από μία υποκίνηση Σιιτικών εξεγέρσεων στον Κόλπο (στο Μπαχρέιν είναι έκρυθμη η κατάσταση). Μάλιστα το Ιράν θα μπει στο πειρασμό να πλήξει πετρελαιοπηγές και υποδομές αφαλάτωσης, προκαλώντας μονιμότερες και κρισιμότερες ζημιές στη διεθνή και τοπική οικονομία, εφόσον οι βομβαρδισμοί των Αμερικανοϊσραηλινών θα αφορούν όλο και περισσότερο την καθημερινότητα της Ιρανικής κοινωνίας (σχολεία, νοσοκομεία, γήπεδα, γειτονίες, εργοστάσια). Σε κάθε περίπτωση η Τεχεράνη έχει ακόμη πολλά «χαρτιά» στα χέρια της, εφόσον επιτυγχάνει να λειτουργεί ως «σφουγγάρι» προς τα εχθρικά πλήγματα και διατηρεί τη διάθεση της για δράση. 

Η τελευταία δεν είναι δεδομένη. Η πληθυσμιακή έκρηξη, τα ορυκτά και δη το πετρέλαιο, η θέση στις οδούς εφοδιασμού, οι παραγωγικές δυνατότητες του Ιράν, κάνουν το κεφάλαιο του ανταγωνιστικό και το κατοχυρώνουν μεσοπρόθεσμα ως ανερχόμενο κέντρο ισχύος, ακόμα και στην περίπτωση μεγάλων υποχωρήσεων. Ως συνέπεια η ηγεσία του απέφυγε το προηγούμενο διάστημα το ρίσκο μίας γενικευμένης αναμέτρησης με τις ΗΠΑ σε διαδοχικές περιπτώσεις από τη δολοφονία Σολεϊμανί και έπειτα (Γάζα, Λίβανος, Συρία, πόλεμος 12ημερών). Αντίθετα πόνταρε σε μία λογική διαπραγμάτευση και συμφωνία μαζί τους, αρνούμενη να εξαντλήσει κάθε φορά τις δυνατότητες εξισορρόπησης τους, αλλά και καταλήγοντας να αντιμετωπίζει την κάθε διαδοχική κρίση και τελικά τον παρόντα πόλεμο από χειρότερες θέσεις. Η ίδια λογική ενδέχεται να επανέλθει αν οι ΗΠΑ εκπέμψουν κάποιο πραγματικά ουσιώδες σήμα προς αυτή την πορεία. Τότε και η εσωτερική πολιτική διαμάχη στο Ιράν θα ενταθεί, ενώ ωριμάζει η λαϊκή δυσαρέσκεια εξαιτίας των κυρώσεων και θεοκρατικών στοιχείων στη διοίκηση. Διαφορετικά όμως, η Τεχεράνη θα συνεχίσει τη μάχη, «βλέποντας» τις ΗΠΑ ως παράγοντα λεηλασίας και διαμελισμού της χώρας. 

φωτ.αρχείου

Σε αυτό το φόντο Κίνα και Ρωσία μπορεί να καταστούν ρυθμιστές των εξελίξεων. Κόκκινη γραμμή για τις δύο δυνάμεις είναι τυχόν αποσταθεροποίηση ζωτικών οδών επικοινωνίας τους με τις διεθνείς αγορές, και ζωνών κρίσιμων για την εδαφική ακεραιότητα τους και για την επιρροή τους στο μαλακό υπογάστριο τους. Η Ρωσία δύσκολα θα επιτρέψει τη Δυτική κυριαρχία ή την παγίωση μιας χαώδους κατάστασης στην Κασπία και στον INSTC, ιδίως όσο μαίνεται ο πόλεμος στην Ουκρανία και η Ευρώπη επιμένει στον «εξοστρακισμό» της. Το ίδιο ισχύει για την Κίνα σχετικά με το Μπαλουχιστάν και το Χορασάν και το σκέλος της BRI που περνά από το Ιράν, όταν από τη μία μεριά μαίνεται ο πόλεμος Πακιστάν-Αφγανιστάν και τα άλλα σκέλη της BRI απειλούνται (Μεσαίος διάδρομος, Πακιστανική οδός) ή έχουν αποδυναμωθεί ουσιωδώς (Ρωσική οδός), και από την άλλη μεριά επιμένει το ζήτημα της Ταϊβάν και η ναυτική ισχύ των ΗΠΑ την απειλή με άρνηση εξόδου από τη πρώτη συστάδα νησιών του Ειρηνικού ή με άρνηση πρόσβασης στη Μαλάκα. Σε αυτό το φόντο η ποιότητα των χτυπημάτων του Ιράν μαρτυρά διάθεση της μίας ή/και των δύο χωρών να αποτρέψουν τους προαναφερθέντες κινδύνους, ενισχύοντας πολεμικές δυνατότητες της Τεχεράνη (πληροφορίες, τηλεπικοινωνίες οπλικά συστήματα). Μάλιστα η εμπλοκή τους στις εξελίξεις αναμένεται δυναμικότερη αν το Ιράν μπει σε τροχιά κατάρρευσης και οι ΗΠΑ φανούν ανελαστικές στις ευαισθησίες τους.  

Αν όμως αυτές πράξουν αλλιώς ή το Ιράν αποδειχθεί ανθεκτικό στον πόλεμο και αδιάλλακτο στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του, οι δύο δυνάμεις θα ωθηθούν σε μεσολάβηση για την αποκλιμάκωση της έντασης.  Μία διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ για το νέο εδαφικό και πολιτειακό status quo δύναται να υπάρξει στην πρώτη περίπτωση. Η άσκηση πίεσης στο Ιράν για συμβιβασμό είναι αναμενόμενη στη δεύτερη. Άλλωστε κύρια απειλή στη διεθνή θέση της Ρωσίας παραμένει η απώλεια της Ουκρανίας από τη σφαίρα επιρροής της. Αν αυτή μετριαστεί, το κεφάλαιο της μπορεί να έχει πυρηνικό ρόλο σε διεργασίες οικονομικής ολοκλήρωσης της Ευρασίας, και η θέση της ως μεγάλη δύναμη είναι ασφαλής, καθώς διαθέτει άφθονες και κρίσιμες πρώτες ύλες, αποτελεί χώρο διέλευσης εμπορευμάτων μεταξύ Αρκτικής ζώνης και θερμών θαλασσών, μεταξύ Ατλαντικού και Ειρηνικού ωκεανού, ενώ είναι πυρηνική υπερδύναμη. Επίσης, η άνοδος του κεφαλαίου της Κίνας στις διεθνείς αγορές και η πορεία της προς τη κορυφή της ισχύος προϋποθέτει την πρόσβαση της σε φθηνές-επαρκείς πρώτες ύλες και μεγάλες αγορές και άρα ομαλότητα στη διεθνή οικονομία, ενώ η στρατιωτική, δη ναυτική, της ισχύ είναι ακόμη ανώριμη για έναν πόλεμο με τις ΗΠΑ σε μακρινές περιοχές. Ακόλουθα οι δύο δυνάμεις προτιμούν τη διαπραγμάτευση των διαφορών τους με την Ουάσιγκτον, εστιάζοντας η μεν Ρωσία στην Ουκρανία και η δε Κίνα στο διεθνές εμπόριο και την Ταϊβάν, ενώ εντάσσουν σε αυτή τη διαπραγμάτευση την επιρροή τους στο Ιράν. Έτσι, ο νέος πόλεμος στον Κόλπο είναι άρρηκτα δεμένος με το εξελισσόμενο νέο «μοίρασμα» του κόσμου. 

Ακόλουθα οι εξελίξεις είναι απρόβλεπτες και η διεθνής κατάσταση εξαιρετικά επικίνδυνη. Το κόστος για τους λαούς σε όλα τα κράτη που εμπλέκονται με τον ένα ή άλλο τρόπο στην εξέλιξη της διαμάχης μπορεί να ανέβει σημαντικά, ενώ αυτή προσλαμβάνει δυναμικές που την αναδεικνύουν και σε κάτι περισσότερο από περιφερειακή σύγκρουση. Αν μάλιστα οι ΗΠΑ κινδυνεύσουν με αποτυχία στον πόλεμο, τότε το μέγεθος του διακυβεύματος θα τις βάλει σε πειρασμό για τη χρήση πυρηνικών όπλων. Αντίστοιχα στο ενδεχόμενο απώλειας ζωτικών οδών επικοινωνίας και κρίσιμων ζωνών για την εδαφική ακεραιότητα και για την επιρροή στο μαλακό υπογάστριο τους, Κίνα και Ρωσία θα ωθηθούν σε πρωταγωνιστική δράση, ρισκάροντας την παγκοσμιοποίηση του πολέμου. Σε κάθε περίπτωση η διεθνής αρχιτεκτονική αναδιαμορφώνεται ριζικά.