20-3-2025

Γράφει ο Στέφανος Σκαρμίντζος, Ιστορικός MA Military History

Οι οργανωμένες κοινωνίες εμφανίζονται στην περιοχή της Γεωργίας γύρω στο  6000 π.Χ..  Η πρώιμη μεταλλοτεχνία εμφανίζεται γύρω στο  4000 π.Χ.  Η εποχή του Χαλκού αρχίζει γύρω στο 2100 π.Χ. Η περιοχή δέχτηκε τις εισβολές των Οράρτιων και των Χιττιτών.  Περίπου στον 13ο προχριστιανικό αιώνα εμφανίζεται  το βασίλειο της  Κολχίδας  που το γνωρίζουμε κυρίως από ελληνικές πηγές  (Αργοναυτική Εκστρατεία).  Τον 8ο προχριστιανικό αιώνα η περιοχή δέχθηκε την εισβολή των Κιμμερίων και των Μήδων. Οι αρχαίοι Έλληνες ίδρυσαν στην ανατολική Γεωργία αρκετές αποικίες, ανάμεσά τους την Πιτυούσα και τη Διοσκουριάδα (σύγχρονο Σοχούμι) Τον έκτο αιώνα σχηματίστηκαν στην ανατολική Γεωργία το Βασίλειο της Κολχίδας και στην δυτική  το βασίλειο της Ιβηρίας που αρχικά ήταν υποτελή στου Αχαιμενίδες, ανεξαρτητοποιήθηκαν ωστόσο όταν ο Μ. Αλέξανδρος κατέλυσε την Περσική Αυτοκρατορία.

Στη συνέχεια έγινε επικυρίαρχός τους ο Μιθριδάτης ο βασιλιάς του Πόντου και κατόπιν ο Τιγράνης της Αρμενίας. Η μαχητικότητα των Γεωργιανών εντυπωσίασε τους Ρωμαίους όταν συγκρούστηκαν με αυτούς τους δύο βασιλιάδες.  Το βασίλειο της Ιβηρίας αναγκάστηκε να παραχωρήσει αρκετές επαρχίες στους Σασσανίδες. Το 327 μ.Χ. ο βασιλιάς Μιριάν  Γ’ εισήγαγε τον Χριστιανισμό στην χώρα. Το 320 μ.Χ.  οι βασιλείς χάρις στις προσπάθειες του Αγίου Νίνου της Καππαδοκίας  έκαναν τον Χριστιανισμό επίσημη θρησκεία και το κράτος τέθηκε στην τροχιά του Βυζαντίου. Αρχικά οι Σασσανίδες άσκησαν μεγάλες πιέσεις και κατέλαβαν το βασίλειο αλλά το 582 μ.Χ το ανασύστησε  ο βυζαντινός αυτοκράτορας Μαυρίκιος.  Τον 7^ο αιώνα, η δυναστεία των Βαγκρατιδών μαχόμενοι κατά των Αράβων έγιναν υποτελείς  των Βυζαντινών ως «Κουροπαλάτες της Ιβηρίας».  Αρκετοί Γεωργιανοί διακρίθηκαν στον Βυζαντινό Στρατό όπως πολλά μέλη της οικογένειας των Τορνικίων που ίδρυσαν και την Μονή των  Ιβήρων στο Άγιο Όρος. Ο αυτοκράτορας Βασίλειος  Β΄  εξεστράτευσε  με τους Βαράγγους και ενσωμάτωσε το  γεωργιανό δυτικό βασίλειο στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία το 1021. Ο φόβος των Σελτζούκων έκανε το βασίλειο των Αμπχάζιων και τις αυτονομες γεωργιανές περιοχές να ενωθούν με δυναστικούς γάμους. Οι Σελτζούκοι εισέβαλαν στην Γεωργία μετά τη βυζαντινή ήττα στο Μαντζικέρτ.  

Η βασίλισσα Θαμάρ με τον πατέρα της βασιλιά Γεώργιο Γ΄ (πηγή, φωτο: Grigory Gagarin)

Εκμεταλλευόμενος τα γεγονότα της Α΄ Σταυροφορίας, ο βασιλιάς  Δαυίδ Δ΄ κατάφερε να απωθήσει τους Σελτζούκους το 1099 και το 1120 έκανε του Αλανούς  (Οσετίους)  υποτελείς του. Το 1122 οι Γεωργιανοί νίκησαν τους Σελτζούκους, ανακατέλαβαν την Τιφλίδα και την έκαναν για πρώτη φορά πρωτεύουσα.  Από 1183 έως το 1212 ανέλαβε την εξουσία η βασίλισσα Θαμάρ  (Ταμάρα) και η βασιλεία της θεωρείται η χρυσή εποχή της Γεωργίας. Οι στρατοί της απέκρουσαν τις τουρκικές εισβολές και μετέτρεψαν την Ν. Αρμενία σε προτεκτοράτο.  Με την πτωση της  Κωνσταντινούπολης το 1204 οι Γεωργιανοί έφτασαν μέχρι την  Αμισό και ο συγγενής της Αλέξιος Κομνηνός ίδρυσε την Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας. Το 1220 άρχισαν οι μογγολικές εισβολές.  Η βασίλισσα Ρασινοτύν αναγκάστηκε να συνθηκολογήσει το 1243.  Κατόπιν, άρχισε μια περίοδος πολιτικής αναρχίας και το βασίλειο καταστράφηκε από οκτώ εισβολές του Ταμερλάνου μεταξύ των ετών 1386 – 1403. Η χώρα χωρίστηκε σε πέντε ηγεμονίες. Στα μέσα του 16^ου αιώνα, η περιοχή χωρίστηκε μεταξύ των Οθωμανών και των Περσών.  Στην διάρκεια του 2^ου Οθωμανοπερσικού πολέμου οι Σαφαβίδες τις Περσίας ανέκτησαν την κυριαρχία επί του συνόλου της Γεωργίας.  Ο Σάχης Αμπάς κατέστειλε τις εξεγέρσεις και μετοίκισε βιαίως χιλιάδες Γεωργιανούς στο Ιράν.  Οι συνεχείς πόλεμοι είχαν ρημάξει την περιοχή.  Από τα μέσα του 17ου αιώνα οι Γεωργιανοί προσέγγισαν την Ρωσία αλλά μέχρι τα μέσα του 18^ου αιώνα υπέμειναν την περσική κυριαρχία.

Το 1783 ο βασιλιάς Ηρακλής (Ερεκλέ) έκανε το κράτος του ρωσικό προτεκτοράτο. Το 1795 οι Ιρανοί εισέβαλαν και κατέλαβαν την Τυφλίδα αλλά το 1801 ο τσάρος Παύλος Α ενσωμάτωσε την Γεωργία στην Ρωσική Αυτοκρατορία και απένειμε στους ηγεμόνες πριγκιπικό τίτλο (Οικογένεια Μπαγκρατιάν). ΟΙ περσικές προσπάθειες ανατροπής της κατάστασης συνετρίβησαν στον Ρωσο-Περσικό πόλεμο (1804 – 1813). Οι τσάροι κατήργησαν την δουλοπαροικία το 1861 αλλά οι Γεωργιανοί δυσανασχετούσαν με την αρμενική οικονομική κυριαρχία και την υποταγή της εκκλησίας τους στον Ρώσο Πατριάρχη.  Από το 1855 έως το 1907 έγινε στροφή στη γεωργιανή γλώσσα και την εκπαίδευση. 

Εκμεταλλευόμενοι τη ρωσική επανάσταση οι Γεωργιανοί κήρυξαν την ανεξαρτησία τους το 1918. Αναγνωρίστηκε από τους Σοβιετικούς το 1920 και από τους Δυτικούς το 1921.  Οι γεωργιανές προσπάθειες ανακήρυξης της Δημοκρατίας το Καυκάσου απέτυχαν λόγω πολιτισμικών αντιθέσεων των πληθυσμών της περιοχής.  Το 1921, οι σοβιετικοί εισέβαλαν στον Καύκασο και ενσωμάτωσαν την χώρα στην ΕΣΣΔ παρά τον ανταρτοπόλεμο που κράτησε μέχρι το 1924.  Η σοβιετική διοίκηση ήταν σκληρή  και 40.000 άνθρωποι κατεληξαν στην Σιβηρία ως ύποπτοι για αντίθεση στον  Γεωργιανό συμπατριώτη τους Ιωσήφ Τζουγασβίλι (Στάλιν)  που είχε γίνει δικτάτορας στη ΕΣΣΔ. Πολλοί Γεωργιανοί (550.000) επιστρατεύτηκαν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά πολλοί που συνελήφθησαν αιχμάλωτοι αυτομόλησαν στους Γερμανούς και σχημάτισαν τη Γεωργιανή Λεγεώνα, η οποία πολέμησε κατά των Συμμάχων στο δυτικό μέτωπο. Μετά τον πόλεμο, η χώρα ακολούθησε την πορεία της ΕΣΣΔ και εθεωρείτο το πιο διεφθαρμένο τμήμα της. Παρά τις χαλάρωση της περιόδου Γκορμπατσώφ έγιναν αιματηρές καταστολές διαδηλώσεων στην Τιφλίδα το 1989. Το 1991 κηρύχθηκε η ανεξαρτησία της χώρας. Από το 1991 έως το 2003 ξέσπασε περίοδος πολιτικής αστάθειας  με διάφορες μειονότητες που είχαν ενσωματωθεί  κατά την σοβιετική εποχή να αντιδρούν ενόπλως στην κεντρική εξουσία.  Μια φιλοδυτική κυβέρνηση υπό τον Σαακασβίλι (Mikheil Saakashvili) ανέλαβε το 2003 αλλά οι εσωτερική αναταραχή με τις ένοπλες μειονότητες συνεχιζόταν.  Η Γεωργία που είχε στήριξε τη Δύση στον πόλεμο του Κόλπου θέλησε να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ.  Σε αντίδραση η Ρωσία εισέβαλε το 2008 και απέσπασε την περιοχή της Ν. Οσετίας.  Ο πόλεμος στην Ουκρανία το 2022 έκανε πολλούς Ρώσους να καταφύγουν στη χώρα για να αποφύγουν τη στράτευση αλλά αυτό προκάλεσε οικονομική και κοινωνική αναταραχή

Πηγές:

(1)  Ιουστίνος «Επιτομή», Loeb, Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1920

(2)  Στράβων «Γεωγραφικά» Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1920

(3)  Διόδωρος «ΙΣΤΟΡΙΑ» Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914

(4)  Απολλώνιος Ρόδιος «APΓONAYTIKΑ» Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914

(5)  Ὄρφεως «APΓONAYTIKΑ» Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914

(6)  Haldon J.F., The Byzantine Wars, Stroud 2001.

(7) David Nicole, Τhe Age of Tamerlane, Osprey Publishing  1990

(8)  David Nicolle, Armies of the Ottoman Turks, 1300-1774, Osprey Publishing 1983

(9)  Norwich, J.J. Byzantium”, Vol. II-The Apogee.

(10) Erich S. Gruen, Cultural Identity in the Ancient Mediterranean, Getty Publications

(11) Peter Abbott, Germany’s Eastern Front Allies 1941–45, Οsprey publishing

(12) carnegieendowment.org/

Δημοσιεύεται στο methormisakathektou.blog

*Το άρθρο εκφράζει προσωπικές απόψεις και εκτιμήσεις του συντάκτη