7-3-2025
Γράφει ο Στέφανος Σκαρμίντζος, Ιστορικός ΜΑ Military History
Οι Γερμανικές φυλές θεωρείται ότι προήλθαν από την σημερινή Σκανδιναβία, ενώ οι Σλαβικές φυλές από την σημερινή Λευκορωσία. Αρχικά παρεμβάλλονταν μεταξύ τους οι Βαλτικές φυλές και συχνά λαοί που επέδραμαν από την στέπα όπως οι Άβαροι και οι Ούγγροι. Ενώ οι Γερμανοί κατάφεραν στα τέλη του 10ου αιώνα να σχηματίσουν ισχυρό κρατικό μόρφωμα (Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους) οι Δυτικοί Σλάβοι ασπάστηκαν τον καθολικισμό και ίδρυσαν ηγεμονίες στην Κεντρική Ευρώπη (βασίλεια Πολωνίας, Βοημίας κ.α.) οι Ανατολικοί Σλάβοι προσχώρησαν στην Ορθοδοξία υπό την Βυζαντινή επιρροή και ίδρυσαν την ηγεμονία του Κιέβου, η οποία διασπάστηκε από δυναστικές έριδες.
Οι Πολωνοί με πρόσχημα των εκχριστιανισμό των Βαλτικών φυλών κάλεσαν στην περιοχή Γερμανούς στρατιωτικούς αποίκους. Αντίθετα τα Ρωσικά πριγκιπάτα του Νόβγκοροντ και του Πσκώβ προσπάθησαν να επωφεληθούν με τις δικές τους δυνάμεις. Η πεισματική αντίσταση των Βαλτικών φυλών έκανε τους Πολωνούς να ζητήσουν την συνδρομή του Τάγματος των Τευτόνων ιπποτών. Ο σκληρός ανταγωνισμός για επικυριαρχία πάνω στους Βάλτες έφερε τη σύγκρουση του Νόβγκοροντ με τους Τεύτονες Ιππότες που απέβη σε βάρος τον Καθολικών με την ήττα τους στην λίμνη Πέϊπους (Μάχη των Πάγων) το 1242 και θεωρείται η πρώτη γερμανο-ρωσική σύγκρουση.
Η ισχυροποίηση της Πολωνο-λιθουανικής ομοσπονδίας από τον 14ο αιώνα και μετά, διέκοψε την άμεση επαφή Ρώσων και Γερμανών. Στα τέλη του 17ου αιώνα, ο τσάρος Πέτρος θέλοντας να επεκταθεί στην Δύση σύναψε συμμαχία με τα βασίλεια της Πολωνίας και τη Πρωσίας κατά των Σουηδών. Εντυπωσιασμένος από τον στρατό του Πρώσου μονάρχη Φρειδερίκου Γουλιέλμου Α΄ ο τσάρος ζήτησε την συνδρομή Πρώσων αξιωματικών για την αναδιοργάνωση του Ρωσικού Στρατού. Το έργο αυτών των ανθρώπων μαρτυράται ακόμη και σήμερα καθώς ο σύγχρονος Ρωσικός Στρατός παρελαύνει με τον παλαιό γερμανικό τρόπο. Η Διάδοχος του Μέγαλου Πετρου, Αννα Ιβάνοβνα παντρεύτηκε το Γερμανό Δούκα της Κουρλάνδης συμβάλλοντας έτσι στην ρωσική επέκταση στην Βαλτική. Αυτό συνέβαλε στην μεταστροφή πολλών Γερμανών της βαλτικής άρχουσας τάξης στην Ορθοδοξία για πολιτικό όφελος. Με τον τρόπο αυτόν, οι Τσάροι απέκτησαν του «δικούς του Γερμανούς» που μπορούσαν να χρησιμοποιούν σαν γέφυρα μεταξύ του Πρώσου βασιλιά και του Αυστριακού Αυτοκράτορα. Η διάδοχός της Ελισάβετ Πετρόβνα συνήψε συμμαχία με την Αυστριακή Αυτοκράτειρα Μαρία-Θηρεσία κατά του Μεγάλου Φρειδερίκου της Πρωσίας ανοίγοντας την αυλαία του Επταετούς Πολέμου. Ο ιρλανδο-γερμανικής καταγωγής στρατηγός Φον Φέρμορ κατάφερε να συγκρατήσει την ορμή του Φρειδερίκου και οι διάδοχοί του τον έφεραν σε δύσκολη θέση. Ο θάνατος της τσαρίνας και η ενθρόνιση του ημι-γερμανού Πέτρου Γ΄ όμως, έσωσε τον Μεγάλο Φρειδερίκο από την καταστροφή.
Η δυναμική Γερμανίδα σύζυγος του Πέτρου Γ, Σοφία φον Άνχαλτ-Τσερμπστ υφάρπαξε τον θρόνο και αναγορεύτηκε αυτοκράτορα ως Αικατερίνη Β΄ (Μεγάλη Αικατερίνη). Ερχόμενη σε συνεννόηση με την Πρωσία και την Αυστρία διαμέλισε την Πολωνία. Όταν ξέσπασε η Γαλλική Επανάσταση το 1789, ο τσάρος συμμάχησε με την Αυστρία και η Ρωσία εντάχθηκε στους αντι-γαλλικούς συνασπισμούς. Οι εχθροί της Γαλλίας όμως απέτυχαν και άνοιξαν τον δρόμο στον φιλόδοξο στρατηγό Ναπολέοντα Βοναπάρτη. Η δεύτερη Αυστρο-Ρωσική προσπάθεια κατά του Ναπολέοντα συνετρίβη από το γαλλικό πυροβολικό στα παγωμένα τέλματα του Αούστερλιτς το 1805. Την επόμενη χρονιά, ο Ναπολέοντας κατάφερε να εξουδετερώσει τους Πρώσους πριν την επέμβαση του Ρωσικού Στρατού και να δημιουργήσει το Μεγάλο Δουκάτο της Βαρσοβίας, σφήνα μεταξύ Ρωσίας και Πρωσίας. Πολλοί Γερμανοί που δυσανασχετούσαν με την γαλλική κατοχή κατέφευγαν στην Ρωσία. Ήταν αρκετοί για να σχηματίσουν την Ρωσογερμανική Λεγεώνα που πολέμησε υπό τις διαταγές του Τσάρου. Μετά την αποτυχημένη γαλλική εισβολή στην Ρωσία το 1812, οι Αυστριακοί και οι Πρώσοι συμμάχησαν με τον Τσάρο και νίκησαν τον Ναπολέοντα το 1813.
Ο περιορισμός της Αυστρουγγαρικής Αυτοκρατορίας το 1866 και η ενοποίηση της Γερμανίας το 1871 υπό την πρωσική ηγεμονία θορύβησαν τους Ρώσους. Ο Γερμανός καγκελάριος Οττο Φον Μπίσμαρκ κατάφερε να συνάψει την συμμαχία των τριών αυτοκρατόρων (ονομάστηκε και «Συμμαχία των Αετών» λόγω των θυρεών τους). Τα αντικρουόμενα ωστόσο Αυστριακά και Ρωσικά συμφέροντα στα Βαλκάνια και η δυσκολία πρόσβασης στην αγορά της Γερμανίας έστρεψαν τον Τσάρο προς του Αγγλο-Γάλλους. (Αντάντ). Με τον τρόπο αυτόν, δημιουργήθηκε μια αντιστροφή συμμαχιών που είχε να δει η ευρωπαϊκή ιστορία από την εποχή του Επταετούς Πολέμου. Τα γεγονότα αυτά οδήγησαν στο ξέσπασμα του Α Παγκοσμίου Πολέμου. Αρχικά οι Ρώσοι πίεσαν του Αυστριακούς αλλά νικήθηκαν από τους Γερμανούς. Τα γερμανικά κέρδη από την ανακωχή του Μπρεστ-Λιτόφσκ εξανεμίστηκαν από την γερμανική ήττα του 1918 .
Ο τσάρος της Ρωσίας Νικόλαος και ο εξάδελφός του κάιζερ της Γερμανίας Γουλιέλμος Β΄ στη γέφυρα του SMS Deutschland το 1907 (πηγή)
Η Γερμανία και η Σοβιετική Ένωση ήταν διπλωματικοί παρίες κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου κι αυτό οδήγησε στην διπλωματική τους προσέγγιση. Η αφοπλισμένη Γερμανία χρησιμοποίησε τις εκτάσεις τις ΕΣΣΔ για δοκιμές όπλων και πειραματισμούς. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο κατόπιν πτέραρχος Κουρτ Στουντέντ πειραματίστηκε με τα ανεμόπτερα και τα αλεξίπτωτα στην σοβιετική αεροπορική σχολή του Λιπέτσκ. Η άνοδος του Χίτλερ όξυνε τις γερμανοσοβιετικές σχέσεις αλλά ο Φύρερ κατέπληξε τους πάντες συνάπτοντας το περίφημο σύμφωνο μη επιθέσεως με τον Στάλιν που είχε ως αποτέλεσμα την εξαφάνιση των βαλτικών κρατών και την συντριβή της Πολωνίας. Επίσης η ροή των σοβιετικών πρώτων υλών επέτρεψε στον Χίτλερ να παρακάμψει τον συμμαχικό αποκλεισμό. Με εξασφαλισμένα τα νώτα του ο Χίτλερ εξουδετέρωσε την Γαλλία το 1940 αλλά δεν ολοκλήρωσε τις προσπάθειές του κατά των Βρετανών. Σε μια επίδειξη πολιτικής και στρατηγικής ανοησίας ο Χίτλερ, παρασυρμένος από τις εμμονές του επετέθη στην ΕΣΣΔ τον Ιούνιο του 1941 ανοίγοντας διμέτωπο πόλεμο.
Η γερμανική ήττα του 1945 βρήκε τους Ρώσους να ελέγχουν σχεδόν το μισό του γερμανικού εδάφους και να έχουν απόλυτη επικυριαρχία στα παλαιά τμήματα της πρώην Αυστρουγγαρικής Αυτοκρατορίας (Ουγγαρία, Πολωνία, Τσεχοσλοβακία). Επιπρόσθετα, η ΕΣΣΔ προσάρτησε την ανατολική Πρωσία και μετονόμασε την πρωτεύουσα της Καινιξβέργη (Königsberg) σε Καλίνιγκραντ, εξεδίωξε τον γερμανικό πληθυσμό και την κρατά ως σήμερα. Οι στενές ρωσογερμανικές σχέσεις δεν διέφυγαν της προσοχής των Αγγλοσαξόνων. Χαρακτηριστικά ο Λόρδος Ισμεϋ (Hastings Lionel “Pug” Ismay, 1st Baron Ismay) πρώτος Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ είχε πει: «Σκοπός του ΝΑΤΟ είναι: να κρατά τους Γερμανούς κάτω, τους Ρώσους έξω και τους Αμερικανούς μέσα». Ενώ αρχικά οι Δυτικογερμανοί δεν αναγνώριζαν την ύπαρξη της ανατολικογερμανικής κρατικής οντότητας έκαναν στροφή το 1969 και ομαλοποίησαν τις σχέσεις τους με τα όλα κράτη του Συμφώνου της Βαρσοβίας συμπεριλαμβανομένων και των Ανατολικογερμανών (Οστπολιτίκ). Μάλιστα άρχισαν από τότε να αγοράζουν σιβηριανό φυσικό αέριο, (δίνοντας πολύτιμο συνάλλαγμα στην ΕΣΣΔ) κάτι που συνεχιζόταν, με προνομιακούς όρους ως τον Φεβρουάριο του 2022.
Η πτώση όμως της ΕΣΣΔ το 1991 οδήγησε στην γερμανική ενοποίηση και την επαναφορά της γερμανικής επιρροής στα βαλτικά κράτη. Αν και η ύπαρξη της Πολωνίας και της Λευκορωσίας αναιρεί την παλαιά εδαφική επαφή μεταξύ Γερμανών και Ρώσων δεν αναιρεί ωστόσο την ανάπτυξη τον οικονομικών σχέσεων, μεταξύ Γερμανίας και Ρωσικής Ομοσπονδίας. Λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία οι σχέσεις έχουν διακοπεί αλλά πιθανώς μετά το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία, πιθανώς να οδηγηθούν σε μια νέα ομαλοποίηση.
Πηγές:
Nicolle /Shpakovsk (2002) Medieval Russian Armies 1250–1500 Osprey Publishing
Nicolle D. (2007) Teutonic Knight1190–1561 Osprey Publishing.
Konstam A. (1993) Peter the Great’s Army Osprey Publishing
Esposito G. (2024) The Russian Army 1697-1797 Winged Hussar Publishing
Haythornthwaite Philip J. (1997) The Napoleonic Source Book Arms& Armour
Albrecht-Carrié, René. (1958) A Diplomatic History of Europe Since the Congress of Vienna
Ericson, Edward E. (1999), Feeding the German Eagle: Soviet Economic Aid to Nazi Germany, 1933–1941, Greenwood Publishing Group
Shirer, William L. (1990), The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany, Simon and Schusteρ
Δημοσιεύεται στο methormisakathektou.blog
*Το άρθρο εκφράζει προσωπικές απόψεις και εκτιμήσεις του συντάκτη
DIPLOMATIC POINT 