22-1-2024

Με την ενδυνάμωση των σχέσεων Ρωσίας – Νίγηρα, το Σαχέλ τίθεται στο κέντρο των εξελίξεων. Στο παρακάτω κείμενο αναλύεται η επικίνδυνη κατάσταση στην λωρίδα του Σαχέλ.

Γράφει ο Παναγιώτης Γέροντας, Ιστορικός-Συγγραφέας

Σαχέλ ονομάζεται η στεπική λωρίδα γης νότια της ερήμου Σαχάρα στην Αφρική. Εκτείνεται, από δυτικά προς ανατολικά, από την βόρεια Σενεγάλη, συνεχίζει νότια Μαυριτανία, κεντρικό Μάλι, βόρεια Μπουρκίνα Φάσο, κεντρικό Νίγηρα, βόρεια Νιγηρία, κεντρικό Τσαντ, κεντρικό Σουδάν, μια μικρή έκταση στα βόρεια του Νότιου Σουδάν και καταλήγει στην βόρεια Ερυθραία στα παράλια της Ερυθράς Θάλασσας.

Για να είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε το τί σημαίνει η ενδυνάμωση των στρατιωτικών σχέσεων Ρωσίας και Νίγηρα πρέπει να κινηθούμε σε δύο άξονες. Πρώτον να δούμε τί επιχειρεί να πετύχει η Ρωσία εκεί και στην συνέχεια να το συσχετίσουμε με τα όσα συμβαίνουν σε γειτονικές περιοχές και μάλιστα στις εξής τρεις, από δυτικά προς ανατολικά Λιβύη, Κέρας της Αφρικής και στενό Bab-el-Mandeb.

Πρώτα και κύρια η λωρίδα του Σαχέλ έχει σοβαρότατες πλουτοπαραγωγικές πηγές. Οι χώρες του Σαχέλ διαθέτουν πετρέλαιο, ουράνιο, κοβάλτιο, φυσικό αέριο, λίθιο και χρυσό. Η περιοχή του Σαχέλ ήταν το κυριότερο κομμάτι του “αφρικανικού τομέα” της Γαλλίας. Η Γαλλία έχει “τον πρώτο λόγο” στις πλουτοπαραγωγικές πηγές της περιοχής καθώς “14 χώρες της Δυτικής και Κεντρικής Αφρικής (Μπενίν, Μπουρκίνα Φάσο, Ακτή Ελεφαντοστού, Μάλι, Νίγηρας, Σενεγάλη, Τόγκο, Καμερούν, Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, Γουινέα Μπισάου, Ισημερινή Γουινέα, Τσαντ, Κονγκό-Μπραζαβίλ και Γκαμπόν) έχουν τα εθνικά τους αποθέματα στη Γαλλία στην Κεντρική Τράπεζα της Γαλλίας. Υπολογίζεται ότι η Γαλλία κρατά τώρα σχεδόν 500 δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο από τα χρήματα των αφρικανικών χωρών στο ταμείο της και θα κάνει τα πάντα για να τα διατηρήσει. Επιπλέον, οι αφρικανικές χώρες δεν έχουν πρόσβαση σε αυτά τα χρήματα” (Is France still exploiting Africa? INSTITUT EUROPÉEN DES RELATIONS INTERNATIONALES ACADEMIA DIPLOMATICA EUROPAEA).

Είναι λογικό στην περιοχή να έχουν αναπτυχθεί αντιγαλλικά και αντιαποικιακά αισθήματα προς εκμετάλλευση έτερων δυνάμεων. Η Ρωσία αλλά και η Τουρκία εκμεταλλεύονται την κατάσταση ενισχύοντας αυτά τα αισθήματα. Παράλληλα η Ρωσία υποστηρίζει ανοικτά στρατιωτικά – αυταρχικά καθεστώτα στο Μάλι και στο Μπουρκίνα Φάσο. Τα καθεστώτα αυτά επιζητώντας αναγνώριση και υποστήριξη (οικονομική και στρατιωτική) πρόθυμα στρέφονται προς το Κρεμλίνο. Η Ρωσία και λόγω της πίεσης στην Ουκρανία επιζητά πρόσβαση στις πλουτοπαραγωγικές πηγές της περιοχής, ενώ από εκεί θα είναι σε θέση να ελέγξει το μεταναστευτικό ρεύμα προς τον νότο της Ευρώπης ασκώντας επιπλέον πίεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Κίνα προβάλλοντας την εικόνα της μη ανάμειξης στα εσωτερικά ζητήματα και του σεβασμού στην εθνική κυριαρχία των κρατών αυτών, προωθεί τις κρατικές κινέζικες εταιρείες. Κινέζικες εταιρείες δραστηριοποιούνται στον Νίγηρα, στο Μάλι, στο Τσαντ και στην Μπουρκίνα Φάσο. Ιδιαίτερα στο Μάλι, η Κίνα έχει εισέλθει δυναμικά με τεράστιες επενδύσεις για να ελέγξει σχεδόν ολοκληρωτικά τα αποθέματα λιθίου της χώρας (China’s Ganfeng Lithium to Pay USD138 Million for Direct Majority Stake in Mali Mine Owner, YiCai). Για να γίνει κατανοητή η σοβαρότητα της κατάστασης, ας τονιστεί και η συγκυρία της μετάβασης της Δύσης από την βενζινοκίνηση στην ηλεκτροκίνηση.

Όσο αφορά στις ΗΠΑ, αυτές δεν έχουν οικονομικά οφέλη αλλά στρατιωτικά καθώς από το 2019 λειτουργεί η μεγαλύτερη βάση drones στην Αγκαντέζ. Από εκεί οι ΗΠΑ μπορούν να ελέγξουν την δράση τζιχαντιστών και άλλων τρομοκρατικών ομάδων. Για να ολοκληρωθεί η ανάλυσή μας δέον είναι να εξεταστούν οι πέριξ περιοχές.

Η Λιβύη με την επίκαιρη θέση της στο κέντρο της Μεσογείου και ως θύρα στην υποσαχάρια Αφρική και με τα δικά της κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, όταν κατέρρευσε, κατέστη πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού πρώτης τάξεως. Ο Χαφτάρ όντας στα ανατολικά της Λιβύης συνορεύει με την Αίγυπτο από την οποία παρέλαβε στήριξη με αποτέλεσμα να δημιουργήσει ένα κράμα αποτελούμενο από στρατιωτικά στοιχεία του προηγούμενου καθεστώτος, οπλισμένες φυλές και Σαλαφιστές. Η αντιμετώπιση της τρομοκρατίας από τους Γάλλους στο Σαχέλ, νότια της Λιβύης, έχει καταστήσει τον Χαφτάρ φυσικό σύμμαχο. Παράλληλα, ο Χαφτάρ είναι σημαντικός για την προώθηση της γαλλικής επιρροής στην Λιβύη, αντισταθμίζοντας την ιταλική, καθώς και για την δημιουργία ενός συστήματος που να ευνοεί την γαλλική σταθερότητα στο Σαχέλ.

Τον Σεπτέμβριο του 2019 η Ρωσία προώθησε 800 -1200 μισθοφόρους της Βάγκνερ υπέρ του Χαφτάρ. Η Τουρκία συναισθανόμενη ότι τυχόν επικράτηση του Χαφτάρ η αιγυπτιακή επιρροή και αυτή των ΗΑΕ θα αύξανε και έπειτα από την απελπιστική κατάσταση στην οποία βρέθηκε η κυβέρνηση της Λιβύης, άδραξε την ευκαιρία με την υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου με αντάλλαγμα την στρατιωτική συνδρομή. Η Ρωσία με την Τουρκία φαίνεται να ευρίσκονται σε αντιπαράθεση, ή έστω να υποστηρίζουν αντίπαλα στρατόπεδα στην Λιβύη.

Στο Κέρας της Αφρικής και ιδιαίτερα στην Αιθιοπία και την Σομαλία έχει εισέλθει δυναμικά η τουρκική εξωτερική πολιτική (για περισσότερα μπορείτε να διαβάσετε εδώ), ενώ στο στενό Bab-el-Mandeb, η τρομοκρατικές ενέργειες προκαλούν τεράστια προβλήματα στην παγκόσμιο εμπόριο και την ναυσιπλοΐα πλήττοντας και την ελληνική εμπορική ναυτιλία (μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα εδώ).

Συμπεράσματα

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι ΗΠΑ πρέπει να ασχοληθούν σοβαρά με την ζώνη του Σαχέλ. Η δημιουργία ενός δακτυλίου που θα “κόβει” την Αφρική από τα δυτικά ως τα ανατολικά θα δυσχεράνει τον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών και της δράσης εξτρεμιστικών ομάδων. Παράλληλα, ο έλεγχος των πλουτοπαραγωγικών πηγών της περιοχής αποτελεί ένα νευραλγικό κομμάτι της παγκόσμιας οικονομίας, ιδιαίτερα ο έλεγχος των κοιτασμάτων λιθίου. Τέλος οι εξελίξεις πρέπει να συσχετιστούν με αυτές στο Κέρας της Αφρικής και το στενό Bab-el-Mandeb.

Δημοσιεύεται στο methormisakathektou.politics.blog