14-10-2023

Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος, Διεθνολόγος – Γεωστρατηγικός Αναλυτής

Ή αποτυχία σε έγκαιρη προειδοποίηση, ανάλυση και εκτίμηση πληροφοριών είναι σαν ένα αεροπορικό δυστύχημα: Δεν είναι ποτέ μόνο ένα πράγμα που πάει στραβά, είναι αντίθετα μια σειρά από πράγματα και παραμέτρους που καταλήγουν σε μια καταστροφή. Η Χαμάς πραγματοποίησε μια πολύπλοκη, πολυποίκιλη πολυαξονική και πολυμέτωπη επίθεση στις 7 Οκτωβρίου στο νότιο Ισραήλ(σε στρατιωτικούς, κα στόχους) δηλαδή ένα είδος συντονισμένης επίθεσης που απαιτεί μήνες/σχεδόν ένα χρόνο , για να σχεδιαστεί και να εκτελεστεί. Επιπλέον, δεκάδες αν όχι εκατοντάδες μαχητές της Χαμάς συμμετείχαν στον συνδυασμό της επίθεσης από αέρα, ξηρά, θάλασσα ως και με πυραυλικά πλήγματα, υποδηλώνοντας ότι ο ‘κύκλος της γνώσης” για τα όσα έλαβαν χώρα ήταν τουλάχιστον εκτεταμένος.

Επιπλέον, το Ιράν συνέδραμε στο σχεδιασμό και τη χρηματοδότηση της επίθεσης με συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν στη Βηρυτό του Λιβάνου , πράγμα που σημαίνει ότι ο “κύκλος της γνώσης” περιλάμβανε τουλάχιστον τρεις τοποθεσίες (Γάζα, Τεχεράνη και Βηρυτός). Εκ πρώτης όψεως, η κατάσταση φαίνεται να είναι μια τεράστια αποτυχία των υπηρεσιών πληροφοριών. Πώς θα μπορούσαν λοιπόν οι Ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών (από τις καλύτερες στον κόσμο) να αιφνιδιαστούν; Συμβαίνει και στις καλύτερες υπηρεσίες και η συνέχεια είναι επώδυνη τόσο επαγγελματικά όσο και προσωπικά. Η εξέταση των βαθύτερων αιτιών της αποτυχίας με καθαρά μάτια και ανοιχτό μυαλό είναι απαραίτητη για την αποφυγή των ίδιων λαθών στο μέλλον. Αν και δεν γνωρίζουμε ακόμη και μπορεί να μην μάθουμε ποτέ την πλήρη ιστορία αυτής της αποτυχίας των πληροφοριών, υπάρχουν ορισμένες πιθανά κενά για τη βασική αιτία.

Η πρώτη ερώτηση που θα κάνουν οι ερευνητές είναι αν η Shin Bet, η Mossad και οι στρατιωτικές πληροφορίες / υπηρεσία ΑΜΑΝ του Ισραήλ εξέδωσαν προειδοποιήσεις για μια επικείμενη επίθεση στα νότια της χώρας. Ήσαν οι προειδοποιήσεις συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες ή πολύ γενικές και θεωρητικές ; Ένα από τα πιο διαβόητα παραδείγματα γενικής προειδοποίησης ήταν η Daily Brief του προέδρου Μπους που γράφτηκε τον Αύγουστο του 2001, με τίτλο “Ο Μπιν Λάντεν αποφασισμένος να χτυπήσει στις ΗΠΑ”. Η μετέπειτα ιστορική”Έκθεση της Επιτροπής για την 11η Σεπτεμβρίου” ανέφερε ότι δύο αναλυτές της CIA που συμμετείχαν στην προετοιμασία αυτού του ενημερωτικού κειμένου πίστευαν ότι αντιπροσώπευε μια ευκαιρία να κοινοποιήσουν την άποψή τους ότι η απειλή μιας επίθεσης του Μπιν Λάντεν στις ΗΠΑ παρέμενε επίκαιρη και σοβαρή”. Αλλά το μήνυμα που προοριζόταν ήταν διαφορετικό από το μήνυμα που έλαβε ο πρόεδρος Μπους λέγοντας ότι το άρθρο τόνιζε απλά ότι η Αλ Κάιντα ήταν επικίνδυνη, κάτι που γνώριζε από τότε που έγινε πρόεδρος.

Η “κοινότητα των πληροφοριών “γνώριζε ότι συνωμοσία ήταν σε εξέλιξη, αλλά η προειδοποίηση ήταν πολύ γενική για να οδηγήσει σε αποφασιστική, προληπτική δράση ή στη βελτιωμένη άμυνα στις ΗΠΑ. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής συχνά αναμένουν ακρίβεια για μια επίθεση από μια οντότητα και ότι θα συμβεί σε αυτό το μέρος και αυτή τη στιγμή. Σπάνια (απίθανο) συγκεντρώνεται μια σαφής εικόνα. Η επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ μπορεί να μετατραπεί σε περίπτωση μη ειδικής προειδοποίησης: ορισμένες αναφορές δείχνουν ότι οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ και του Ισραήλ παρακολουθούσαν την αύξηση της έντασης ειδικά στο βόρειο Ισραήλ αλλά δεν υπήρχε ακριβής προειδοποίηση για επικείμενη επίθεση. Οι New York Times ανέφεραν ότι οι Ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών εξέδωσαν συγκεκριμένη προειδοποίηση στους συνοριοφύλακες της Μπερσέβα και της Σντερότ αμέσως πριν από την επίθεση, επισημαίνοντας την αύξηση της δραστηριότητας, αλλά αυτές οι προειδοποιήσεις δεν εισακούστηκαν για ασαφείς λόγους.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές θα εξετάσουν αν οι υπηρεσίες τους είχαν συλλέξει πληροφορίες για την πιθανή επίθεση και τις κρατούσαν στα συστήματά τους. Οι ερευνητές θα εξετάσουν τις βάσεις δεδομένων για ενδείξεις ότι η Χαμάς σχεδίαζε ένα μαζικό χτύπημα, μεταξύ άλλων από καθιερωμένες πηγές πληροφοριών και από μια σειρά λιγότερο αξιόπιστων πηγών, πχ από φήμες κλπ. Αν η αναζήτηση εμφανίσει πληροφορίες που δείχνουν μια επικείμενη επίθεση, το επόμενο ερώτημα είναι γιατί οι εν λόγω πληροφορίες δεν προκάλεσαν μια προειδοποίηση. Μεταφράστηκε και διαδόθηκε; Το διάβασαν οι αναλυτές; Αν όχι, γιατί όχι; Αν το διάβασαν, γιατί υποβάθμισαν τη σημασία του; Οι συνεντεύξεις με αναλυτές θα είναι σημαντικές σε αυτή τη φάση, και ενώ αυτές οι συζητήσεις θα μπορούσαν να είναι καταγγελτικές.Οι ερευνητές θα πρέπει να προσεγγίσουν αυτές τις συνομιλίες με περιέργεια και με μια στραμμένη προς το μέλλον προσέγγιση.

Αυτή είναι η ίδια προσέγγιση που πρέπει να ακολουθήσουν οι επιτροπές του Κογκρέσου όταν διεξάγουν τις δικές τους έρευνες. Αν υπήρχαν πληροφορίες και οι αναλυτές τις έχασαν ή τις απέρριψαν, οι υπηρεσίες πληροφοριών αντιμετωπίζουν το πιο οδυνηρό αποτέλεσμα: μια αναλυτική αποτυχία που προκλήθηκε από ανθρώπινο λάθος. Αυτές είναι συχνά αποτυχίες της φαντασίας, όπου οι αναλυτές ξέρουν ότι κάτι έρχεται, αλλά παραμελούν να σκέφτονται τόσο μεγάλα και αδίστακτα όσο ο αντίπαλός τους. Αν συμβαίνει αυτό, οι υπεύθυνοι πρέπει να εξετάσουν προσεκτικά το ενδεχόμενο επανεκπαίδευσης του προσωπικού και την έναρξη πολιτιστικών ή στελεχιακών αλλαγών(κατανόηση Αράβων , ιδιαιτεροτήτων κλπ). Αν αποδειχθεί ότι υπήρχαν ενδείξεις, αλλά η άδεια των διακοπών εμπόδισε την προειδοποίηση, οι υπηρεσίες πληροφοριών είναι πιθανό να κοιτάζουν τις ώρες στα γραφεία τους τα Σαββατοκύριακα των διακοπών στο μέλλον.

Οι σχολιαστές έχουν εικάσει για το αν οι εκτεταμένες πολιτικές διαμαρτυρίες κατά του πρωθυπουργού Νετανιάχου μπορεί επίσης να αποσπούν την προσοχή. Αν και μόνο ο χρόνος θα δείξει αν έπαιξαν ρόλο οι εγχώριες αναταραχές, είναι απίθανο. Οι επαγγελματίες πληροφοριών υπερηφανεύονται που παραμένουν επικεντρωμένοι στην αποστολή, ιδιαίτερα με μια αποστολή τόσο σημαντική όσο η προστασία του Ισραήλ από τρομοκρατικές επιθέσεις.

Οι υπηρεσίες πληροφοριών πρώτης κατηγορίας όπως οι Ισραηλινοί έχουν μια λίστα με προτεραιότητες για συλλογή. Για την Ιερουσαλήμ, στην κορυφή αυτής της λίστας βρίσκονται πάντα οι Παλαιστινιακές τρομοκρατικές ομάδες και οι Ιρανοί υποστηρικτές τους. Ιδιαίτερα το Ιράν αποτελεί δυνητικά υπαρξιακή απειλή για το κράτος του Ισραήλ, και οι κυβερνώντες στην Τεχεράνη έχουν απειλήσει την ύπαρξη του Ισραήλ με κάθε εργαλείο στην εργαλειοθήκη τους. Ως εκ τούτου, η Χαμάς θα ήταν ένας διαρκής στόχος υψηλής προτεραιότητας για τις Ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες.

Αντίθετα, οι αξιωματικοί σχεδιάζουν “πολλαπλές διαδρομές πληροφοριών “: SIGINT, δηλ παρακολούθηση συνδιαλέξεων και “δάκτυλα στο διαδίκτυο” για να διαβάσουν τις επικοινωνίες του αντιπάλου. IMINT, εναέριες εικόνες της αντίπαλης δραστηριότητας. και HUMINT,( ανθρώπινες πηγές που αναφέρουν την εσωτερική λειτουργία ενός αντιπάλου, για τα μυστικά που δεν μπορούν να κλαπούν με άλλο τρόπο.) Οι ισραηλινές υπηρεσίες είναι οι καλύτερες στην κατηγορία για λειτουργίες δικτύων υπολογιστών, όπως η λαθραία είσοδος σε αντίπαλα τηλέφωνα και συστήματα υπολογιστών , ενώ οι δυνατότητές τους είναι τόσο καλές και τόσο ύπουλες που εγείρουν ερωτηματικά

Πού ήταν λοιπόν η συλλογή πληροφοριών για την επιχείρηση της Χαμάς; Είναι πιθανό οι ισραηλινές υπηρεσίες να είχαν λίγες έως καθόλου ανθρώπινες πηγές. Η Γάζα είναι μια κλειστή κοινωνία και η Χαμάς είναι υπεύθυνη για τα περισσότερα πράγματα. Κάποιος που κατασκοπεύει υπέρ του Ισραήλ θα διακινδύνευε τόσο τη ζωή του όσο και την ασφάλεια ολόκληρης της οικογένειάς του. Είναι πιθανό ότι οι ανθρώπινες πηγές είτε δεν αναφέρονταν είτε θα είχαν ανακαλυφθεί. SIGINT, λοιπόν; Οι ισραηλινές επιχειρήσεις για διείσδυση στα δίκτυα υπολογιστών και τις επικοινωνίες της Χαμάς απέτυχαν να συλλέξουν πληροφορίες; Αυτού του είδους οι προσβάσεις μπορεί να είναι εύθραυστες(ένα ενημερωμένο λειτουργικό σύστημα ή η αποτελεσματική επιδιόρθωση των τρωτών σημείων μπορεί να διώξει τους κατασκόπους από μακροχρόνιες προσβάσεις.) Ο ρόλος του Ιράν εδώ πρέπει να εξεταστεί. Όπως ακριβώς η Τεχεράνη παρέχει τεχνολογία πυραύλων και οικονομική βοήθεια στη Χαμάς, πιθανότατα παρέχει βοήθεια και στην άμυνα στον κυβερνοχώρο, αφού οι ίδιες έχουν γίνει στόχος πολλών επιχειρήσεων στον κυβερνοχώρο.ι συνέβη στην υψηλοτάτου επιπέδου Ομάδα 8200 του Ισραήλ

Τέλος, η καλή λειτουργική ασφάλεια μπορεί να βοηθήσει πολύ. Η Χαμάς μπορεί να είχε διατηρήσει τον”κύκλο σχεδιασμού “για την επίθεση πολύ μικρό και όταν χρειαζόταν να επεκταθεί ώστε να συμπεριλάβει όλους τους παίκτες, σίγουρα διέσπασαν/τεμάχισαν τον σχεδιασμό. Τα αλεξίπτωτα πλαγιάς πιθανότατα δεν είχαν ιδέα για την εκκρεμή επίθεση με πυραύλους. οι Οι αμφίβιοι μαχητές πιθανότατα δεν γνώριζαν την προσπάθεια να παραβιάσουν το τείχος των συνόρων. Μόνο ένας μικρός αριθμός ανθρώπων θα γνώριζε την πλήρη έκταση του σχεδίου και θα ήταν προσεκτικοί να το συζητήσουν μόνο από κοντά, με κινητά τηλέφωνα έξω από την αίθουσα. Οι Ισραηλινοί ηγέτες παραδέχθηκαν δημοσίως ότι εξεπλάγησαν από την επίθεση, αλλά απέφυγαν επίσης τις ερωτήσεις σχετικά με αποτυχίες των υπηρεσιών πληροφοριών. Δικαίως επισημαίνουν ότι βρίσκονται σε πόλεμο και ότι η εστίαση πρέπει να παραμείνει στον εντοπισμό των δραστών της επίθεσης και των ομήρων που απήγαγαν . Όταν το αρχικό κύμα απαντήσεων υποχωρήσει, θα αρχίσει η σκληρή δουλειά του να ξεχωρίσουν τους τελευταίους μήνες και να εντοπίσουν τι πήγε στραβά, οπότε αυτού του είδους η αποτυχία πληροφοριών δεν θα ξανασυμβεί.

Δημοσιεύεται στον Ελεύθερο Τύπο

*Το άρθρο εκφράζει προσωπικές απόψεις και εκτιμήσεις του συντάκτη