14-8-2023

*Το άρθρο εκφράζει προσωπικές απόψεις και εκτιμήσεις του συντάκτη

Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος, Διεθνολόγος – Γεωστρατηγικός Αναλυτής

Για να κατανοήσουμε την τρέχουσα απύθμενη εμμονή της Ρωσίας με την εχθρότητα και εξάλειψη της Ουκρανίας, είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι η Ρωσία δεν ήταν ποτέ κράτος με την κοινή χρήση του όρου. Σε αντίθεση με το σύγχρονο τουρκικό κράτος που προέκυψε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, ή τη Μεγάλη Βρετανία, που απέκτησε και έχασε μια αυτοκρατορία, η Ρωσία δεν είχε ποτέ ταυτότητα ξεχωριστή από την αυτοκρατορία. Όπως έχουν πει γνωστοί Ευρωπαίοι ιστορικοί και αναλυτές «η Βρετανία είχε μια αυτοκρατορία, αλλά η Ρωσία ήταν μια αυτοκρατορία». Η γνωστή και προτιμώμενη αφήγηση από τους προπαγανδιστές του Κρεμλίνου για τη Ρωσία που αναδύεται(!) τάχα από τη σημερινή Ουκρανία («Kyivan Rus») είναι ένα κακόγουστο παραμύθι κατασκευασμένο από τη Μόσχα. Η επίσημα εγκεκριμένη 1000χρονη ιστορία της Ρωσίας είναι ένας μύθος που δημιούργησαν οι ίδιοι και διαιωνίζουν οι ίδιοι από γενιές Ρώσων δικτατόρων και την έχουν προωθήσει για να δικαιολογήσουν την εξωτερική τους επέκταση ως και την εσωτερική καταστολή σε βάρος των λαών που ζούνε εντός των συνόρων της.

Η Ρωσία άρχισε ως μια χαλαρή συλλογή από ανεξάρτητες πόλεις-κράτη που περιλάμβανε το Νόβγκοροντ, το Πσκοφ, το Σμόλενσκ, το Τβερ , τη Καλούγκα, το Μπριάνσκ και τη Μόσχα, με τη τελευταία να αποκτά ιδιαίτερη σημασία προς το τέλος της μογγολικής κυριαρχίας (λίγο περισσότερο από 500 χρόνια.) Το Κίεβο δεν ήταν μέρος της Ρωσίας τότε από ό,τι είναι τώρα. Δεν υπήρχε κοινή γλώσσα, κοινή διοίκηση και κοινή ταυτότητα. Πράγματι, θα περνούσαν αιώνες πριν οι ηγεμόνες της Μοσχοβίας επιχειρήσουν να επιβάλουν την κυριαρχία τους στο Κίεβο και στα εδάφη της σημερινής Ουκρανίας. Ήταν η εποχή της μογγολικής κυριαρχίας και όχι η κληρονομιά της Ρωσίας του Κιέβου που άνοιξε το δρόμο για την άνοδο της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

Υπό τον Ιβάν Γ’ («Ο Μεγάλος»), η Μοσχοβία καθιερώθηκε ως η ισχυρότερη από τις πόλεις-κράτη που αναδύθηκαν μέσα από τη Μογγολική περίοδο. Ο Ιβάν αποκαλούσε τον εαυτό του «Τσάρο όλης της Ρωσίας», αλλά στην πραγματικότητα έμοιαζε περισσότερο με τον δήμαρχο της “Μεγάλης Μόσχας”. Ήταν ο Ιβάν που ξεκίνησε την επέκταση της Μοσχοβίας, αρχίζοντας με τη λεγόμενη «συγκέντρωση ρωσικών εδαφών». Το επεκτατικό του όραμα έχει “αγκαλιαστεί” σχεδόν από κάθε επόμενο ηγεμόνα της Μοσχοβίας, της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, της αλήστου μνήμης Σοβιετικής Ένωσης ως και της τωρινής (μέχρι νεοτέρας…) Ρωσικής Ομοσπονδίας.

Η προσπάθεια του Ιβάν Γ’ να καταλάβει νέα εδάφη, συχνά υπό το πρόσχημα της «επανένωσης των εδαφών της αρχαίας Ρωσίας», συνεχίζεται μέχρι σήμερα και είχε βαθύ αντίκτυπο στην παγκόσμια ιστορία. Όπως έχει σημειώσει ο ιστορικός Στέφεν Κότκιν «Ξεκινώντας με τη βασιλεία του Ιβάν του Τρομερού τον 16ο αιώνα, η Ρωσία κατάφερε να επεκταθεί με μέσο ρυθμό πενήντα τετραγωνικά μίλια την ημέρα για εκατοντάδες χρόνια, καλύπτοντας τελικά το ένα έκτο της γης. ” Λίγοι από τους λαούς που κατοικούσαν στα εδάφη που ισχυρίστηκε ο Ιβάν Γ’ και οι διάδοχοί του θεωρούσαν τους εαυτούς τους Ρώσους, τουλάχιστον όχι πριν «συγκεντρωθούν»… Την εποχή του θανάτου του Ιβάν Γ΄, η Μοσχοβία κάλυπτε λιγότερο από το ένα πέμπτο της περιοχής της σημερινής Ρωσίας.

Συγκεκριμένα, δεν περιλάμβανε στο έδαφός της τη σύγχρονη Ουκρανία, της Λευκορωσία, της Υπερκαυκασία ή ολόκληρη τη Σιβηρία. Η Κριμαία, για την οποία “ραψωδίζει” και εμμονικά καυχάται ο Βλαντιμίρ Βλαντιμίροβιτς Πούτιν, δεν ήταν μέρος της Ρωσικής αυτοκρατορίας ως ότου η Αικατερίνη Β’ την πήρε από τους Χαν της Κριμαίας το 1783. Αν ο Πούτιν ενδιαφέρεται(όπως ισχυρίζεται κουραστικά) να διορθώσει τα ιστορικά λάθη, θα πρέπει να επιστρέψει την Κριμαία στους Τατάρους της Κριμαίας(τους οποίους καταπιέζει και φυλακίζει). Δεν θα το κάνει αυτό, φυσικά, επειδή η δυναμική της αυτοκρατορικής κατάκτησης και της ρωσοποίησης είναι το κύριο συστατικό της νομιμότητας για τον επί 23 συνεχή χρόνια ένοικο του Κρεμλίνου , όπως συνέβη με όλους σχεδόν τους ηγεμόνες της Ρωσίας (εξαιρούνται εν μέρει ο Μπόρις Γέλτσιν και ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ). Η Ρωσία επεκτείνεται επειδή οι κυβερνήτες της χρειάζονται μια εξωτερική απειλή για να δικαιολογήσουν την αυτοκρατορία τους. Αυτό ίσχυε τόσο για τη Σοβιετική περίοδο όσο και για τον Ιβάν τον Τρομερό, τον Μέγα Πέτρο και τη Μεγάλη Αικατερίνη.Η Ρωσία του Πούτιν θρηνεί για την απώλεια της αυτοκρατορικής δόξας και ποτέ δεν συμβιβάστηκε με το κατασταλτικό παρελθόν της. Το παράδοξο επέκτασης της ασφάλειας που οδηγεί την εξωτερική και εσωτερική πολιτική της Ρωσίας είναι ένας φαύλος κύκλος που βιώνουν όλες οι αυτοκρατορίες σε έναν ή τον άλλο βαθμό. Η επέκταση δημιουργεί απειλές εντός των νεοαποκτηθέντων εδαφών και στα διευρυνόμενα σύνορα της αναπτυσσόμενης αυτοκρατορίας. Η επέκταση απαιτεί εσωτερική ρωσοποίηση και καταστολή..Όπως είπε η Μεγάλη Αικατερίνη, «δεν έχω άλλο τρόπο να υπερασπιστώ τα σύνορά μου παρά να τα επεκτείνω».

Αυτή η δυναμική μπορεί να τελειώσει με δύο τρόπους: Είτε μέσω εξωτερικού περιορισμού είτε μέσω εσωτερικού εκδημοκρατισμού. Το τελευταίο έχει αποδειχθεί προβληματικό για τον ρωσικό λαό και δεν είναι κάτι που οι γείτονες της Ρωσίας θα πρέπει να υπολογίζουν ότι θα συμβεί σύντομα. Ο πρώτος έχει υπάρξει στο παρελθόν, κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Η σύγχρονη Ρωσία παραμένει μια αυτοκρατορία και δεν βλέπει τον εαυτό της ως Μεγάλη Δύναμη αν δεν κυριαρχήσει στους γείτονές της. Κατά συνέπεια, η Ρωσία θα συνεχίσει να απειλεί, να επιτίθεται και να απορροφά τους γείτονές της ως ότου η Δύση ενεργήσει συλλογικά για να την περιορίσει. Η Ρωσία και οι απολογητές της θα παραπονεθούν ότι ο περιορισμός αγνοεί τις νόμιμες ανησυχίες της Ρωσίας για την ασφάλεια. Αυτό είναι παράλογο γιατί οι ανησυχίες της Ρωσίας για την ασφάλεια διευρύνονται συνεχώς. Στην πραγματικότητα, οι Ρώσοι ηγέτες δεν έχουν απολύτως τίποτα να ανησυχούν αν επιστρέψουν στα διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα της χώρας τους του 1991. Η Δύση πάντα σεβόταν αυτά τα σύνορα. είναι η Ρωσία που δεν τα αποδέχεται.Μέχρι η σύγχρονη Ρωσία να απαγκιστρωθεί από τη βαθιά ριζωμένη αυτοκρατορική της ταυτότητα, η τάση γεωγραφικής της επέκτασης είναι απίθανο να αλλάξει.

Δημοσιεύεται στον Ελεύθερο Τύπο